bote.web.tr AGS rehberiniz

Yükleniyor…
    Menü
    Eğitim Teknolojileri

    Lisans Türleri Nelerdir? Telif Hakkı ve Creative Commons

    Lisans Türleri Nelerdir? Telif Hakkı ve Creative Commons

    Yazılım lisans türleri: ücretsiz, deneme, demo, ticari, açık kaynak. Telif hakkı, ©, ™, ® sembolleri, Creative Commons lisansları ve BTY 6. sınıf kazanımları.

    4 dk okuma
    AI ile Özetle

    Lisans türleri ve telif hakkı, BTY 6. sınıfın Bilişim Etiği ve Siber Güvenlik temasında yer alıyor ama aslında her yaştan internet kullanıcısını ilgilendiriyor: indirdiğimiz oyun, sunuma koyduğumuz görsel, videoya eklediğimiz müzik. Bu yazı telif hakkını, yazılım lisans türlerini ve Creative Commons lisanslarını programın kazanımları ve resmî kaynaklarla anlatıyor.[1]

    BTY programında telif ve lisans

    1. sınıf etik temasında bu konuya ayrılan iki öğrenme çıktısı var:[1]
    KazanımÖğrencinin yaptığı
    BTY.6.4.2. Telif hakkı kavramını sorgulayabilmeMerak ettiklerini tanımlar, soru sorar, bilgi toplar, doğruluğunu değerlendirir, çıkarım yapar
    BTY.6.4.4. Kullanım haklarına göre lisans türlerini karşılaştırabilmeLisans türlerinin özelliklerini belirler, benzerliklerini ve farklılıklarını listeler

    Konu tek bir temayla sınırlı değil: program 5. sınıftan itibaren görsel, belge, sunum, ses ve video hazırlarken kullanılan her içeriğin telif ve lisans durumunun kontrol edilmesini, kaynak gösterilmesini ve açık lisanslı içeriklerin tercih edilmesini istiyor.[1] 6. sınıfın tamamı için BTY 6. sınıf konuları.

    Telif hakkı nedir?

    Telif hakkı, bir eserin sahibine tanınan haklardır. Türkiye'de bu haklar 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ile korunuyor. Kanun dil ve yazıyla ifade edilen eserlerin yanında her biçim altında ifade edilen bilgisayar programlarını da ilim ve edebiyat eseri sayıyor.[2] Yani bir oyun ya da uygulama, bir roman gibi telifle korunan bir eser.

    Koruma süresi uzun: kanuna göre eser sahibinin yaşadığı müddetçe ve ölümünden itibaren 70 yıl devam ediyor.[2] Bu süre dolan eserler kamu malı hâline geliyor.

    Program telif hakkını kısa bir sunumla açıyor: telif hakkının müzik, kitap, film gibi eserlerin yaratıcılarına nasıl bir koruma sağladığı ve izinsiz kullanımın yasal sonuçları. Sunumda üç sembolün anlamı da işleniyor:[1]

    SembolAnlamı
    ©Telif hakkı (copyright)
    ™Ticari marka (trademark)
    ®Tescilli ticari marka (registered)

    Ardından öğrenciler "Telif hakkı ne demek? Kimler telif hakkına sahip olur? Telif hakkı ihlali ne gibi sonuçlar doğurur?" sorularını gruplar hâlinde araştırıyor, buldukları bilgilerin kaynağını ve güvenilirliğini sorguluyor. Vurgulanan nokta, yaratıcı eserlerin izinsiz kullanımında yaratıcıların emeğinin karşılıksız kalabileceği.[1]

    Yazılım lisans türleri

    Lisans, bir ürünü hangi koşullarda kullanabileceğimizi belirleyen izindir. Program öğrencilerin günlük hayatta kullandıkları oyun, uygulama ve müziklerin lisans koşullarını ("ücretsiz, deneme sürümü, satın alınan, açık kaynak, Creative Commons") ailelerinin rehberliğinde incelemesini istiyor.[1] Kullanım haklarına göre yaygın türler:

    Lisans türüÖzellikÖrnek durum
    Ticari (satın alınan)Ücret ödenerek kullanım hakkı alınır; kopyalanıp dağıtılamazLisansı satın alınan ofis programı
    ÜcretsizÜcret ödenmeden kullanılır; kaynak kodu genelde kapalıdırÜcretsiz indirilen bir uygulama
    Deneme (trial)Belirli bir süre kullanılır; süre bitince satın alma istenir30 günlük deneme sürümü
    Tanıtım (demo)Özellikleri ya da bölümleri kısıtlanmış tanıtım sürümüYalnız ilk seviyesi oynanabilen oyun
    Açık kaynakKaynak kodu açıktır; incelenebilir, değiştirilebilir, yeniden dağıtılabilirAçık kaynak tarayıcı ya da işletim sistemi

    Programın örneği deneme ile demoyu ayırt etmeye güzel bir giriş: "Ayşe bir derginin ekinden bir oyun programı kurar. Oyunun ilk seviyesini tamamladıktan sonra oyunun sitesine yönlendiren bir uyarıyla karşılaşır. Bu durum hangi lisans türüne örnek olabilir?" Program ayrıca deneme ile tanıtım lisansı arasındaki farkı ve uygulama içi satın almaları sorduruyor.[1]

    Açık kaynağın ölçütleri Open Source Initiative'in tanımında sayılıyor: serbest yeniden dağıtım, kaynak kodun erişilebilir olması ve türev çalışmalara izin verilmesi bunların başında.[3]

    Creative Commons lisansları

    Görsel, müzik, video gibi içeriklerde en çok karşılaşılan açık lisans Creative Commons (CC). Program CC lisanslarının içerik sahibinin hangi koşullarda paylaşım ve kullanım izni verdiğini gösterdiğini anlatıyor; örneğin "ticari olmayan, alıntı yapılarak kullanılabilir ya da üzerinde değişiklik yapılamaz" gibi.[1] Creative Commons'a göre en serbestten en kısıtlıya altı lisans var:[4]

    LisansAnlamı
    CC BYAtıf yapılarak her amaçla kullanılabilir, değiştirilebilir
    CC BY-SAAtıf + türev aynı lisansla paylaşılmalı
    CC BY-NDAtıf + değiştirilmeden kullanılmalı
    CC BY-NCAtıf + yalnız ticari olmayan kullanım
    CC BY-NC-SAAtıf + ticari değil + aynı lisansla paylaşım
    CC BY-NC-NDAtıf + ticari değil + değiştirilmeden

    Bunlara ek olarak CC0, eser sahibinin haklarından vazgeçip eseri kamuya adamasını sağlayan bir araç.[4] Program 6. sınıfta öğretmenin Creative Commons, kamu malı ve telifli içeriklerden bir havuz hazırlamasını, grupların her içeriğin lisans türünü, kullanım koşullarını ve atıf gerekip gerekmediğini bir tabloya işlemesini öneriyor.[1]

    Lisanssız yazılımın riskleri

    Program iki riske dikkat çekiyor: hakkı olmayanı kullanmanın etik ve yasal sonuçları ve lisanssız yazılımın güvenlik riskleri.[1] Siber güvenlik bölümünde de korsan yazılımlar üzerinden yayılan zararlı yazılımlar örnek riskler arasında sayılıyor.[1] Ayrıntı: siber güvenlik ve güçlü şifre.

    Öğrenciler için kısa kurallar

    • Sunumda ya da ödevde kullandığın her görselin, müziğin ve alıntının kaynağını yaz.
    • Mümkünse açık lisanslı (CC) ya da kamu malı içerik seç; lisans şartlarına (atıf, ticari değil) uy.
    • Yapay zekâyla üretilen içerikte de lisans ve kullanım koşullarını kontrol et; program bu içeriklerin de lisans durumunun kontrol edilmesini istiyor.[1]
    • Bir uygulamayı kurmadan önce ücretsiz mi, deneme mi, hangi verileri topladığına bak.

    ISTE öğrenci standartları da "dijital vatandaş" rolünde fikrî mülkiyete saygıyı ve başkalarının eserlerini kullanırken haklarını gözetmeyi sayıyor.[5] DigComp 2.2'de telif ve lisansların dijital içerik üretiminin parçası olduğu belirtiliyor.[6] Konu ve kazanımlar programın resmî sayfasında da yer alıyor.[7]

    Özet

    • Telif hakkı, eser sahibinin eseri üzerindeki hakkı; Türkiye'de 5846 sayılı Kanun bilgisayar programlarını da eser sayıyor.
    • Koruma süresi eser sahibinin yaşadığı süre ve ölümünden sonra 70 yıl.
    • Yazılım lisansları kullanım hakkına göre: ticari (satın alınan), ücretsiz, deneme (trial), tanıtım (demo), açık kaynak.
    • İçerikte Creative Commons: altı lisans (BY, BY-SA, BY-ND, BY-NC, BY-NC-SA, BY-NC-ND) ve kamuya adama aracı CC0.
    • BTY 6. sınıfta BTY.6.4.2 (telif hakkı) ve BTY.6.4.4 (lisans türleri) kazanımları.

    Sık sorulan sorular

    Lisans türleri nelerdir?

    Kullanım haklarına göre yaygın yazılım lisansları: ticari (satın alınan), ücretsiz, deneme (trial), tanıtım (demo) ve açık kaynak. İçerikler için ayrıca Creative Commons lisansları ve kamu malı vardır.

    Deneme ve demo lisansı farkı nedir?

    Deneme (trial) sürümü genelde tam özellikli ama süreyle sınırlıdır; tanıtım (demo) sürümü ise özellikleri ya da bölümleri kısıtlanmış bir tanıtım sürümüdür. BTY programı bu farkı ayrıca sorduruyor.

    Telif hakkı nedir?

    Kitap, müzik, film, fotoğraf ve bilgisayar programı gibi eserlerin sahibine tanınan haklardır. Türkiye'de 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ile korunur.

    ©, ™ ve ® ne demek?

    © telif hakkı, ™ ticari marka, ® tescilli ticari marka sembolüdür. BTY 6. sınıf programında bu sembollerin anlamları işleniyor.

    Creative Commons nedir?

    Eser sahibinin hangi koşullarda paylaşım ve kullanım izni verdiğini gösteren standart lisanslardır. Örneğin BY atıf ister, NC ticari kullanımı yasaklar, ND değiştirmeye izin vermez.

    Lisanssız yazılım kullanmak suç mu?

    Hakkı olmayan yazılımı kullanmak telif hakkı ihlalidir ve hukuki sonuç doğurabilir; BTY programı ayrıca korsan yazılımların zararlı yazılım yayma riskine dikkat çekiyor.

    Kaynaklar

    1. 1

      Millî Eğitim Bakanlığı Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı (2025). Bilişim Teknolojileri ve Yazılım Dersi Öğretim Programı (5 ve 6. Sınıflar), Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli 2025. ↑ Metinde: abcçdefgğhıi

    2. 2

      Mevzuat Bilgi Sistemi (1951). 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu. ↑ Metinde: ab

    Tümünü gör · 5 kaynak dahaDaha az göster
    1. 3

      Open Source Initiative (2024). The Open Source Definition. ↑ Metinde göster

    2. 4

      Creative Commons (2026). About CC Licenses. ↑ Metinde: ab

    3. 5

      International Society for Technology in Education (ISTE) (2016). ISTE Standards: For Students. ↑ Metinde göster

    4. 6

      Vuorikari, R., Kluzer, S. ve Punie, Y. (2022). DigComp 2.2: The Digital Competence Framework for Citizens. Publications Office of the European Union. ↑ Metinde göster

    5. 7

      Millî Eğitim Bakanlığı (2026). Bilişim Teknolojileri ve Yazılım Dersi (Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli öğretim programı sayfası). ↑ Metinde göster

    Atıf

    APA 7

    BÖTE Editör Ekibi. (2026, 31 Ekim). Lisans Türleri Nelerdir? Telif Hakkı ve Creative Commons. BÖTE Blog. https://bote.web.tr/blog/lisans-turleri-nelerdir

    BibTeX

    @online{bote-lisans-turleri-nelerdir,
  author       = {{BÖTE Editör Ekibi}},
  title        = {Lisans Türleri Nelerdir? Telif Hakkı ve Creative Commons},
  organization = {BÖTE Blog},
  year         = {2026},
  date         = {2026-10-31},
  url          = {https://bote.web.tr/blog/lisans-turleri-nelerdir},
  langid       = {turkish}
}

    Sitene göm

    Atıf kartını kendi sitenize ya da ders sayfanıza ekleyin. Kart APA 7 ve BibTeX kaydını birlikte taşır.

    Her sitede çalışır, JavaScript gerektirmez; bağlantı arama motorlarınca da görülür.

    <blockquote class="bote-atif" cite="https://bote.web.tr/blog/lisans-turleri-nelerdir">
  <p><strong><a href="https://bote.web.tr/blog/lisans-turleri-nelerdir">Lisans Türleri Nelerdir? Telif Hakkı ve Creative Commons</a></strong> · BÖTE Blog</p>
  <p>BÖTE Editör Ekibi. (2026, 31 Ekim). Lisans Türleri Nelerdir? Telif Hakkı ve Creative Commons. <i>BÖTE Blog</i>. https://bote.web.tr/blog/lisans-turleri-nelerdir</p>
  <details>
    <summary>BibTeX</summary>
    <pre>@online{bote-lisans-turleri-nelerdir,
  author       = {{BÖTE Editör Ekibi}},
  title        = {Lisans Türleri Nelerdir? Telif Hakkı ve Creative Commons},
  organization = {BÖTE Blog},
  year         = {2026},
  date         = {2026-10-31},
  url          = {https://bote.web.tr/blog/lisans-turleri-nelerdir},
  langid       = {turkish}
}</pre>
  </details>
</blockquote>

    Hazır atıf kartı; yazı güncellendiğinde kart da kendiliğinden güncellenir.

    <iframe src="https://bote.web.tr/blog/embed/lisans-turleri-nelerdir"
  title="Lisans Türleri Nelerdir? Telif Hakkı ve Creative Commons: atıf kartı (BÖTE Blog)"
  width="100%" height="360" loading="lazy"
  style="border:0;max-width:680px"></iframe>

    README, GitHub, Notion ve statik site üreticileri için.

    > **[Lisans Türleri Nelerdir? Telif Hakkı ve Creative Commons](https://bote.web.tr/blog/lisans-turleri-nelerdir)** · BÖTE Blog
>
> BÖTE Editör Ekibi. (2026, 31 Ekim). Lisans Türleri Nelerdir? Telif Hakkı ve Creative Commons. *BÖTE Blog*. https://bote.web.tr/blog/lisans-turleri-nelerdir

```bibtex
@online{bote-lisans-turleri-nelerdir,
  author       = {{BÖTE Editör Ekibi}},
  title        = {Lisans Türleri Nelerdir? Telif Hakkı ve Creative Commons},
  organization = {BÖTE Blog},
  year         = {2026},
  date         = {2026-10-31},
  url          = {https://bote.web.tr/blog/lisans-turleri-nelerdir},
  langid       = {turkish}
}
```

    React ve Next.js bileşeni.

    const bibtex = `@online{bote-lisans-turleri-nelerdir,
  author       = {{BÖTE Editör Ekibi}},
  title        = {Lisans Türleri Nelerdir? Telif Hakkı ve Creative Commons},
  organization = {BÖTE Blog},
  year         = {2026},
  date         = {2026-10-31},
  url          = {https://bote.web.tr/blog/lisans-turleri-nelerdir},
  langid       = {turkish}
}`;

export function BoteAtif() {
  return (
    <blockquote className="bote-atif" cite="https://bote.web.tr/blog/lisans-turleri-nelerdir">
      <p><a href="https://bote.web.tr/blog/lisans-turleri-nelerdir"><strong>Lisans Türleri Nelerdir? Telif Hakkı ve Creative Commons</strong></a> · BÖTE Blog</p>
      <p>BÖTE Editör Ekibi. (2026, 31 Ekim). Lisans Türleri Nelerdir? Telif Hakkı ve Creative Commons. <i>BÖTE Blog</i>. https://bote.web.tr/blog/lisans-turleri-nelerdir</p>
      <details>
        <summary>BibTeX</summary>
        <pre>{bibtex}</pre>
      </details>
    </blockquote>
  );
}

    Vue 3 tek dosya bileşeni (Nuxt ile de çalışır).

    <script setup>
const bibtex = `@online{bote-lisans-turleri-nelerdir,
  author       = {{BÖTE Editör Ekibi}},
  title        = {Lisans Türleri Nelerdir? Telif Hakkı ve Creative Commons},
  organization = {BÖTE Blog},
  year         = {2026},
  date         = {2026-10-31},
  url          = {https://bote.web.tr/blog/lisans-turleri-nelerdir},
  langid       = {turkish}
}`;
</script>

<template>
  <blockquote class="bote-atif" cite="https://bote.web.tr/blog/lisans-turleri-nelerdir">
    <p><a href="https://bote.web.tr/blog/lisans-turleri-nelerdir"><strong>Lisans Türleri Nelerdir? Telif Hakkı ve Creative Commons</strong></a> · BÖTE Blog</p>
    <p>BÖTE Editör Ekibi. (2026, 31 Ekim). Lisans Türleri Nelerdir? Telif Hakkı ve Creative Commons. <i>BÖTE Blog</i>. https://bote.web.tr/blog/lisans-turleri-nelerdir</p>
    <details>
      <summary>BibTeX</summary>
      <pre>{{ bibtex }}</pre>
    </details>
  </blockquote>
</template>

    Svelte ve SvelteKit bileşeni.

    <script>
  const bibtex = `@online{bote-lisans-turleri-nelerdir,
  author       = {{BÖTE Editör Ekibi}},
  title        = {Lisans Türleri Nelerdir? Telif Hakkı ve Creative Commons},
  organization = {BÖTE Blog},
  year         = {2026},
  date         = {2026-10-31},
  url          = {https://bote.web.tr/blog/lisans-turleri-nelerdir},
  langid       = {turkish}
}`;
</script>

<blockquote class="bote-atif" cite="https://bote.web.tr/blog/lisans-turleri-nelerdir">
  <p><a href="https://bote.web.tr/blog/lisans-turleri-nelerdir"><strong>Lisans Türleri Nelerdir? Telif Hakkı ve Creative Commons</strong></a> · BÖTE Blog</p>
  <p>BÖTE Editör Ekibi. (2026, 31 Ekim). Lisans Türleri Nelerdir? Telif Hakkı ve Creative Commons. <i>BÖTE Blog</i>. https://bote.web.tr/blog/lisans-turleri-nelerdir</p>
  <details>
    <summary>BibTeX</summary>
    <pre>{bibtex}</pre>
  </details>
</blockquote>

    Atıf verisini JSON olarak çekip sayfaya ekler.

    // Sayfanızda <div id="bote-atif"></div> bulunmalı.
const yanit = await fetch("https://bote.web.tr/blog/atif/lisans-turleri-nelerdir.json");
const atif = await yanit.json();

const kutu = document.getElementById("bote-atif");
const baslik = Object.assign(document.createElement("a"), { href: atif.url, textContent: atif.title });
const apa = Object.assign(document.createElement("p"), { textContent: atif.apa });
const bib = Object.assign(document.createElement("pre"), { textContent: atif.bibtex });
kutu.append(baslik, apa, bib);

    APA 7 metnini yazdırır, BibTeX kaydını .bib dosyasına ekler.

    import requests

atif = requests.get("https://bote.web.tr/blog/atif/lisans-turleri-nelerdir.json", timeout=10).json()

print(atif["apa"])  # APA 7
with open("kaynaklar.bib", "a", encoding="utf-8") as bib:
    bib.write(atif["bibtex"] + "\n")  # BibTeX

    biblatex ile APA 7 biçeminde kaynakça.

    % 1) BibTeX kaydını kaynaklar.bib dosyasına ekleyin:
%    @online{bote-lisans-turleri-nelerdir,
%      author       = {{BÖTE Editör Ekibi}},
%      title        = {Lisans Türleri Nelerdir? Telif Hakkı ve Creative Commons},
%      organization = {BÖTE Blog},
%      year         = {2026},
%      date         = {2026-10-31},
%      url          = {https://bote.web.tr/blog/lisans-turleri-nelerdir},
%      langid       = {turkish}
%    }

% 2) Belgede APA 7 biçemiyle kullanın:
\documentclass{article}
\usepackage[style=apa]{biblatex}
\addbibresource{kaynaklar.bib}
\begin{document}
Ayrıntı için bkz. \parencite{bote-lisans-turleri-nelerdir}.
\printbibliography
\end{document}
    Nasıl eklenir? JSON verisi

    Yayın tarihi:

    Google'da tercih edilen kaynak olarak ekleyin Google Haberler'de takip edin

    Bunlar da ilginizi çekebilir
    İş birliği

    Ücretsiz indir ve kaydol

    Üniversite hayatının fırsatları tek uygulamada

    App Store'dan indirGoogle Play'den indirAppGallery'den indir
    UniConnectly'yi keşfet