Bronfenbrenner'in Ekolojik Sistemler Kuramı ve Dijital Çağ

İki öğrenci aynı sınıfta oturur, aynı öğretmenden aynı dersi dinler ve farklı sonuçlar alır. Bu farkı yalnızca zekâ ya da çalışkanlıkla açıklamak, çocuğun akşam eve döndüğü ortamı, ebeveynlerinin çalışma koşullarını, mahallesini ve içinde büyüdüğü dönemin koşullarını görmezden gelmek demektir. Urie Bronfenbrenner'in kuramı bu görünmeyen katmanları görünür kılar. Bu yazı kuramı iç içe halkalar şemasının ötesinde ele alıyor: kuramın sorusu, beş sistem, olgun hâli olan biyoekolojik model, dijital çağa uyarlanışı, okul-aile ilişkisine dair kanıt, eleştiriler, Türkiye verisi ve AGS'de sık yapılan hatalar.

Kuramın sorusu: gelişim nerede olur?

Bronfenbrenner'in itirazı, döneminin gelişim psikolojisine yöneldi: çocuklar büyük ölçüde laboratuvarda, tanımadıkları yetişkinlerle, alışılmadık görevlerde inceleniyordu. Ona göre bu araştırmalar çocuğun kısa bir süre için içine konduğu yapay durumlardaki davranışını ölçüyor, ama gerçek yaşamda nasıl geliştiğini açıklamıyordu. Önerisi, büyüyen insan ile onun yaşadığı ve değişen gerçek ortamlar arasındaki karşılıklı ve yaşam boyu süren uyumu inceleyen bir insan gelişimi ekolojisiydi.^[1]

Bu yaklaşımın iki önemli sonucu vardır. Birincisi, çevre tek bir değişken değil, iç içe geçmiş katmanlardan oluşan bir sistemdir. İkincisi, birey bu çevrenin edilgen bir alıcısı değildir; çevresini etkiler ve dönüştürür. Bronfenbrenner'e göre araştırma, hem doğal ortamlarda gözlemi hem de bu ortamlarda yapılan deneysel müdahaleleri, yani "doğanın ve tasarımın deneylerini" birlikte kullanmalıdır.^{[1, 2]}

Beş sistem: mikrodan kronoya

Kuramın en bilinen yanı, bireyi saran ortamları iç içe sistemler olarak tanımlamasıdır.^{[2, 3]}

Sistemlerin gücü birbirleriyle ilişkilerinden gelir. Bir öğrencinin mikrosistemleri olan aile ve okul arasındaki uyum (mezosistem), ebeveynin iş yerindeki çalışma saatlerinden (ekzosistem) etkilenir; bu çalışma saatleri de ülkenin çalışma yasalarından ve kültürel beklentilerden (makrosistem) etkilenir. Bronfenbrenner'in aile üzerine derlemesi, ailenin işlevini gündüz bakım, akranlar, okul, ebeveynin iş yaşamı, destek ağları ve topluluk gibi dış çevrelerle ilişkisi içinde ele alır ve yaşam geçişlerini, yani kronosistemi, çözümlemenin ayrılmaz bir parçası yapar.^[3]

Kuramın olgun hâli: biyoekolojik model

Ders kitaplarında çoğu zaman yalnızca iç içe halkalar anlatılır; oysa Bronfenbrenner kuramını yaşamı boyunca geliştirdi ve son hâline biyoekolojik model adını verdi. Bu modelin merkezinde çevre katmanları değil, yakın süreçler (proximal processes) vardır: birey ile yakın çevresindeki kişiler, nesneler ve semboller arasındaki düzenli, uzun süreli ve giderek karmaşıklaşan etkileşimler. Bir çocuğun ebeveyniyle her akşam kitap okuması, öğretmeniyle düzenli olarak problem çözmesi ya da bir oyunu ustalaşana kadar oynaması yakın süreçlerin örnekleridir.^[4]

Olgun model dört bileşenle özetlenir: Süreç, Kişi, Bağlam ve Zaman (PPCT). Süreç yakın süreçlerdir; kişi, bireyin bu süreçlere katılımını etkileyen özellikleridir (mizaç, yetenek, ilgi); bağlam beş sistemdir; zaman ise hem tek bir etkileşimin süresini hem de yaşam boyu ve tarihsel zamanı kapsar.^[4]

Bronfenbrenner ve Ceci bu modeli doğa-çevre tartışmasına uyguladı. Önerilerine göre genotiplerin fenotiplere dönüşmesi yakın süreçler aracılığıyla gerçekleşir ve kalıtım tahminleri, yakın süreçlerin gücü arttıkça belirgin biçimde yükselir. Kalıtım ölçüleri yalnızca gerçekleşmiş genetik potansiyeli gösterir; gerçekleşmemiş potansiyelin büyüklüğü bilinmez. Bu yüzden yakın süreçleri ve ortamları güçlendirmek, bireyin gelişimsel yetkinlik potansiyelinin daha büyük kısmının gerçekleşmesini sağlayabilir.^[5] Bu hipotez eğitim için çarpıcıdır: zengin ve düzenli öğrenme etkileşimleri, bireysel farklılıkları yok etmez; tersine, potansiyelin ortaya çıkmasını sağlar.

Dijital çağ: tekno-alt sistem ve sanal mikrosistemler

Bronfenbrenner'in kuramı internetten önce yazıldı. Bugün bir çocuğun en yoğun etkileşimlerinin bir kısmı ekran başında gerçekleşiyor. Johnson ve Puplampu bu boşluğu tekno-alt sistem kavramıyla doldurmayı önerdi: mikrosistemin bir boyutu olarak çocuğun iletişim, bilgi ve eğlence teknolojilerinin hem canlı (akranlar) hem cansız (donanım) öğeleriyle etkileşimi. Yazarlar internet kullanımının hem olumlu hem olumsuz gelişimsel sonuçlarına dikkat çeker ve bu sonuçlara çevresel etkenlerin aracılık ettiğini vurgular.^[6]

Navarro ve Tudge daha kapsamlı bir uyarlama önerdi: yeni ekolojik kuram (neo-ecological theory). Bu kurama göre iki tür mikrosistem vardır: fiziksel ve sanal. Ergenler için sanal mikrosistemler, yakın süreçlerin gerçekleştiği merkezi bağlamlardır; bu yüzden yazarlar, araştırma konusu ne olursa olsun bütün gelişim araştırmacılarının dijital bağlamların etkisini hesaba katması gerektiğini savunur. Yeni kuram, dijital çağda gelişimi anlamak için makrosistemin, yani kültürün ve toplum içindeki alt kültürel farklılıkların önemini de öne çıkarır.^[7]

Eğitim teknolojisi açısından bu uzantılar iki soru doğurur. Birincisi, bir öğrencinin çevrim içi öğrenme ortamı, çevrim içi akran grubu ya da oyun topluluğu hangi yakın süreçleri barındırıyor? İkincisi, ev ile okul arasındaki ilişki (mezosistem) artık öğrenme yönetim sistemleri, okul uygulamaları ve mesajlaşma grupları üzerinden kurulurken, bu dijital mezosistem öğrencinin gelişimini nasıl etkiliyor? Bu sorular, öğrenme yönetim sistemleri ve uzaktan eğitim çalışmaları için güçlü bir kuramsal çerçeve sunar.^{[7, 6]}

Kanıt: mezosistem ve okul-aile ilişkisi

Kuramın eğitimde en çok sınanan önermesi, mezosistemin, yani ev ile okul arasındaki ilişkinin öğrencinin gelişimine etkisidir. Hill ve Tyson'ın ortaokul dönemine odaklanan meta-analizi 50 çalışmayı birleştirdi. Veli katılımı genel olarak başarıyla olumlu ilişkiliydi, tek bir istisnayla: ebeveynin ödeve yardım etmesi. En güçlü olumlu ilişki, akademik sosyalleştirme diye adlandırılan katılım türünde görüldü: ebeveynin eğitimin değerini, öğrenme hedeflerini ve gelecek planlarını çocuğuyla konuşması. Yazarlara göre akademik sosyalleştirme stratejileri, erken ergenliğin gelişim dönemi ve görevleriyle en uyumlu katılım biçimidir.^[8] Bunun olası bir açıklaması, bu dönemde artan özerklik ihtiyacının doğrudan müdahale yerine yönlendirici konuşmayı daha işlevsel kılmasıdır.

Bu bulgu, kuramın katmanlı mantığını iyi gösterir: aynı mezosistem ilişkisinin etkisi, çocuğun gelişim dönemine (kişi ve zaman) göre değişir. İlkokulda işe yarayan yakın yardım, ergenlikte özerkliği kısıtlayan bir müdahaleye dönüşebilir.^{[8, 4]}

Sınıfta ekolojik bakış: öğretmen ne yapabilir?

Ekolojik kuram öğretmene "öğrencinin sorunu nerede?" sorusunu daha geniş sormayı öğretir. Derse ilgisi birden düşen bir öğrencinin durumunu yalnızca sınıf içindeki davranışıyla açıklamak, ailesindeki bir geçişi (kronosistem), ebeveyninin değişen çalışma düzenini (ekzosistem) ya da ev ile okul arasındaki kopukluğu (mezosistem) gözden kaçırmak demektir.^[3] Kuramın öğretmen için üç somut çıkarımı vardır.

Mikrosistemde yakın süreçleri güçlendirmek. Olgun modelin merkezindeki yakın süreçler düzenli, uzun süreli ve giderek karmaşıklaşan etkileşimlerdir.^[4] Bu, tek seferlik etkinliklerden çok, öğrencinin düzenli olarak geri bildirim aldığı ve görevlerin zorluğunun kademeli arttığı öğrenme rutinlerinin önemini vurgular.

Mezosistemi bilinçli kurmak. Veli katılımının her biçimi aynı etkiyi yapmaz: ortaokul düzeyinde ödev yardımı başarıyla ilişkili bulunmazken akademik sosyalleştirme en güçlü ilişkiyi göstermiştir.^[8] Öğretmenin veliyle iletişimi bu yüzden ödev kontrolünden çok, öğrenmenin değeri, hedefler ve gelecek planları üzerine olmalıdır. Türkiye verisi ayrıca velilerin katılım algısının eğitim düzeyi ve çocuğun kademesine göre değiştiğini gösterir; tek tip veli toplantıları herkese aynı ölçüde ulaşmaz.^[9]

Dijital mikrosistemi görmek. Öğrencinin çevrim içi öğrenme ortamları, oyun toplulukları ve sosyal ağları, yeni ekolojik kurama göre fiziksel sınıf kadar gerçek birer gelişim bağlamıdır.^[7] Bir BÖTE mezunu için bu, okulun dijital ortamlarını yalnızca teknik altyapı olarak değil, öğrencinin yakın süreçler yaşadığı bir mikrosistem olarak tasarlamak anlamına gelir.

Eleştiriler ve sınırlılıklar

Kuram çoğu zaman eksik kullanılıyor

Tudge ve arkadaşları, 2001'den sonra yayımlanan ve Bronfenbrenner'in kuramına dayandığını açıkça belirten 25 aile araştırmasını inceledi. Bunlardan yalnızca 4'ü kuramın olgun biçimini kullanıyordu; geri kalanı kuramın eskimiş sürümlerine dayanıyordu. Sonuç kavram karmaşası ve kuramın yetersiz sınanmasıydı.^[10] En yaygın sorun, iç içe halkalar şemasını betimleyici bir çerçeve olarak kullanıp kuramın merkezindeki yakın süreçleri hiç ölçmemektir.

İç içe mi, ağ mı?

Neal ve Neal, sistemlerin iç içe halkalar olarak düşünülmesini sorguladı. Önerdikleri ağ modelinde ekolojik sistemler, katılımcılarının doğrudan ve dolaylı toplumsal etkileşimleriyle birbirine bağlanan, üst üste binen yapılardır. Bu model mikro, mezo, ekzo, makro ve kronosistemi toplumsal etkileşim örüntülerine göre yeniden tanımlar ve kuramı ağ çözümlemesi gibi yöntemlerle sınanabilir kılmayı amaçlar.^[11]

Her şeyi açıklayan, hiçbir şeyi öngörmeyen çerçeve riski

Kuramın geniş kapsamı hem gücü hem zaafıdır. Hemen her bulgu bir sisteme yerleştirilebilir; ama bu, kuramın sınanabilir öngörüler üretmesi anlamına gelmez. Biyoekolojik model bu eleştiriye yakın süreçler ve PPCT ile cevap verir; yine de bu modeli tam olarak işlemselleştiren çalışmaların azlığı, kuramın öngörü gücünün sınırlı sınandığını gösterir.^{[10, 4]}

Dijital çağa uyum

Kuramın özgün hâli sanal ortamları içermez. Tekno-alt sistem ve yeni ekolojik kuram bu eksikliği gidermeye çalışır, ama sanal mikrosistemlerin fiziksel olanlardan hangi yönleriyle ayrıldığı ve hangi yakın süreçleri barındırdığı henüz görece az sınanmıştır.^{[6, 7]}

Türkiye'de ekolojik bakış: başarının katmanları

Türkiye'de Bronfenbrenner'i doğrudan sınayan çalışmalar az olsa da, başarıyı birden çok düzeyde inceleyen araştırmalar kuramın öngörülerine veri sağlar.

Sarıer, 2000-2015 arasında Türkiye'de yapılmış 62 çalışmayı rastgele etkiler modeliyle birleştirerek akademik başarıyı etkileyen etkenleri inceledi:^[12]

Çalışmaya göre başarıyı etkileyen en önemli etkenler sosyoekonomik durum, öz yeterlik ve motivasyondur.^[12] Ekolojik açıdan bu tablo, başarının tek bir düzeye indirgenemeyeceğini ve aile ile okul düzeyindeki etkenlerin öğrenci özellikleri kadar önemli olduğunu gösterir.

Uzun ve Çokluk Bökeoğlu, Ankara'da 35 okulda öğrenim gören ortaokul öğrencileriyle çok düzeyli yapısal eşitlik modeli kurdu. Sosyoekonomik düzeyin akademik başarıyı hem doğrudan hem de olumsuz değerlendirilme korkusu ve akademik risk alma davranışı aracılığıyla dolaylı olarak etkilediğini buldular.^[13] Bu, makro ve ekzosistem düzeyindeki bir etkenin, öğrencinin sınıftaki psikolojik süreçleri üzerinden işlediğini gösteren bir örnektir. İki bulgu birlikte okunduğunda ekolojik kuramın temel önermesi Türkiye verisinde de görünür: sosyoekonomik durum hem meta-analizde başarıyı etkileyen en önemli etkenler arasında yer alır hem de çok düzeyli modelde öğrencinin değerlendirilme korkusu ve risk alma davranışı gibi sınıf içi süreçlere sızarak etkisini gösterir.^{[12, 13]} Yani dış katmanlardaki eşitsizlik, öğretmenin sınıfta gözlediği davranışların arkasında çoğu zaman görünmez bir neden olarak durur.

Mezosistem açısından Ertem ve Gökalp, biyoekolojik kuramı çerçeve alarak Ankara'daki ilk ve ortaokullardan 1.325 veliyle okul iklimi ve veli katılımı algılarını inceledi. Velilerin eğitim düzeyi ve çocuğun öğrenim kademesi bu algıları etkiliyordu; örneğin çocuğu ilkokulda olan ilköğretim mezunu veliler, lise mezunu velilere göre okula daha fazla katılım sağladıklarını düşünüyordu.^[9]

Tekno-alt sistem açısından da Türkiye'den önemli bir veri vardır. Göksu ve Bolat, 2005-2019 arasında Türkiye'de yapılmış, kontrol gruplu 122 deneysel çalışmadan 144 etki büyüklüğünü birleştirdi (toplam örneklem 10.011). Teknolojinin akademik başarıya genel etkisi EB = 0,88 bulundu ve etki, teknoloji tabanlı öğrenme ortamına, örneklem büyüklüğüne ve eğitim düzeyine göre anlamlı biçimde farklılaştı.^[14] Bu değer, Türkiye'deki öteki eğitim meta-analizlerinde olduğu gibi yayın yanlılığı ve ölçme aracı açısından dikkatle okunmalıdır; yine de dijital mikrosistemin öğrenme sonuçları üzerindeki etkisini ve bu etkinin bağlama göre değiştiğini gösterir.

AGS'de Bronfenbrenner: sık karıştırılan kavramlar

MEB'in 8 Ocak 2026 duyurusuna göre AGS'nin "Eğitim Bilimleri ve Türk Millî Eğitim Sistemi" başlığı gelişim psikolojisini kapsar.^[15] Bronfenbrenner soruları genellikle bir öğrencinin durumunu etkileyen bir ortamı verir ve bu ortamın hangi sisteme ait olduğunu sorar. Aşağıdaki ayrımlar en sık yapılan hataları önler:

Pratik bir ipucu: sorudaki ortamda çocuğun kendisi bulunuyor mu diye sorun. Bulunuyorsa mikrosistem, bulunduğu iki ortamın ilişkisi söz konusuysa mezosistem, bulunmuyor ama etkileniyorsa ekzosistemdir.

Terimler ve alanyazındaki karşılıkları

Terimler kaynak eserlerden ve Türkçe çalışmalardan derlenmiştir.^{[2, 9]}

Araştırmacılar için açık sorular

1. Türkiye'de yakın süreçler ölçülüyor mu? Uluslararası alandaki eksik kullanım eleştirisi Türkçe çalışmalar için de geçerli olabilir; kuramı çerçeve alan çalışmaların yakın süreçleri ve PPCT bileşenlerini ne ölçüde ölçtüğünü inceleyen bir sistematik derleme yapılmalıdır.^[10]
2. Dijital mezosistem nasıl işliyor? Okul uygulamaları ve mesajlaşma grupları üzerinden kurulan ev-okul iletişiminin öğrenci sonuçlarıyla ilişkisi az incelenmiş bir alandır.^{[7, 8]}
3. Akademik sosyalleştirme Türkiye'de de en güçlü katılım türü mü? Ödev yardımının etkisiz kaldığı bulgusunun Türk ailelerinde geçerliliği sınanmalıdır.^[8]
4. Sanal mikrosistemlerde hangi yakın süreçler var? Çevrim içi öğrenme ortamlarında düzenli ve karmaşıklaşan etkileşimlerin gözlem ve iz verisiyle incelenmesi, yeni ekolojik kuramı sınamanın bir yolu olabilir.^[7]
5. Teknolojinin etkisi hangi bağlamda büyüyor? Türkiye meta-analizinde etkinin ortama ve eğitim düzeyine göre değişmesi, bağlamsal düzenleyicileri önceden kaydedilmiş çalışmalarla incelemeyi gerektiriyor.^[14]

Öteki gelişim kuramları için Piaget, Vygotsky, Erikson ve Kohlberg yazılarına bakabilirsiniz.

@online{bote-bronfenbrenner-ekolojik-sistemler-kurami,
  author       = {{BÖTE Editör Ekibi}},
  title        = {Bronfenbrenner'in Ekolojik Sistemler Kuramı ve Dijital Çağ},
  organization = {BÖTE Blog},
  year         = {2026},
  date         = {2026-09-26},
  url          = {https://bote.web.tr/blog/bronfenbrenner-ekolojik-sistemler-kurami},
  langid       = {turkish}
}

<blockquote class="bote-atif" cite="https://bote.web.tr/blog/bronfenbrenner-ekolojik-sistemler-kurami">
  <p><strong><a href="https://bote.web.tr/blog/bronfenbrenner-ekolojik-sistemler-kurami">Bronfenbrenner'in Ekolojik Sistemler Kuramı ve Dijital Çağ</a></strong> · BÖTE Blog</p>
  <p>BÖTE Editör Ekibi. (2026, 26 Eylül). Bronfenbrenner'in ekolojik sistemler kuramı ve dijital çağ. <i>BÖTE Blog</i>. https://bote.web.tr/blog/bronfenbrenner-ekolojik-sistemler-kurami</p>
  <details>
    <summary>BibTeX</summary>
    <pre>@online{bote-bronfenbrenner-ekolojik-sistemler-kurami,
  author       = {{BÖTE Editör Ekibi}},
  title        = {Bronfenbrenner'in Ekolojik Sistemler Kuramı ve Dijital Çağ},
  organization = {BÖTE Blog},
  year         = {2026},
  date         = {2026-09-26},
  url          = {https://bote.web.tr/blog/bronfenbrenner-ekolojik-sistemler-kurami},
  langid       = {turkish}
}</pre>
  </details>
</blockquote>

<iframe src="https://bote.web.tr/blog/embed/bronfenbrenner-ekolojik-sistemler-kurami"
  title="Bronfenbrenner'in Ekolojik Sistemler Kuramı ve Dijital Çağ: atıf kartı (BÖTE Blog)"
  width="100%" height="360" loading="lazy"
  style="border:0;max-width:680px"></iframe>

> **[Bronfenbrenner'in Ekolojik Sistemler Kuramı ve Dijital Çağ](https://bote.web.tr/blog/bronfenbrenner-ekolojik-sistemler-kurami)** · BÖTE Blog
>
> BÖTE Editör Ekibi. (2026, 26 Eylül). Bronfenbrenner'in ekolojik sistemler kuramı ve dijital çağ. *BÖTE Blog*. https://bote.web.tr/blog/bronfenbrenner-ekolojik-sistemler-kurami

```bibtex
@online{bote-bronfenbrenner-ekolojik-sistemler-kurami,
  author       = {{BÖTE Editör Ekibi}},
  title        = {Bronfenbrenner'in Ekolojik Sistemler Kuramı ve Dijital Çağ},
  organization = {BÖTE Blog},
  year         = {2026},
  date         = {2026-09-26},
  url          = {https://bote.web.tr/blog/bronfenbrenner-ekolojik-sistemler-kurami},
  langid       = {turkish}
}
```

const bibtex = `@online{bote-bronfenbrenner-ekolojik-sistemler-kurami,
  author       = {{BÖTE Editör Ekibi}},
  title        = {Bronfenbrenner'in Ekolojik Sistemler Kuramı ve Dijital Çağ},
  organization = {BÖTE Blog},
  year         = {2026},
  date         = {2026-09-26},
  url          = {https://bote.web.tr/blog/bronfenbrenner-ekolojik-sistemler-kurami},
  langid       = {turkish}
}`;

export function BoteAtif() {
  return (
    <blockquote className="bote-atif" cite="https://bote.web.tr/blog/bronfenbrenner-ekolojik-sistemler-kurami">
      <p><a href="https://bote.web.tr/blog/bronfenbrenner-ekolojik-sistemler-kurami"><strong>Bronfenbrenner'in Ekolojik Sistemler Kuramı ve Dijital Çağ</strong></a> · BÖTE Blog</p>
      <p>BÖTE Editör Ekibi. (2026, 26 Eylül). Bronfenbrenner'in ekolojik sistemler kuramı ve dijital çağ. <i>BÖTE Blog</i>. https://bote.web.tr/blog/bronfenbrenner-ekolojik-sistemler-kurami</p>
      <details>
        <summary>BibTeX</summary>
        <pre>{bibtex}</pre>
      </details>
    </blockquote>
  );
}

<script setup>
const bibtex = `@online{bote-bronfenbrenner-ekolojik-sistemler-kurami,
  author       = {{BÖTE Editör Ekibi}},
  title        = {Bronfenbrenner'in Ekolojik Sistemler Kuramı ve Dijital Çağ},
  organization = {BÖTE Blog},
  year         = {2026},
  date         = {2026-09-26},
  url          = {https://bote.web.tr/blog/bronfenbrenner-ekolojik-sistemler-kurami},
  langid       = {turkish}
}`;
</script>

<template>
  <blockquote class="bote-atif" cite="https://bote.web.tr/blog/bronfenbrenner-ekolojik-sistemler-kurami">
    <p><a href="https://bote.web.tr/blog/bronfenbrenner-ekolojik-sistemler-kurami"><strong>Bronfenbrenner'in Ekolojik Sistemler Kuramı ve Dijital Çağ</strong></a> · BÖTE Blog</p>
    <p>BÖTE Editör Ekibi. (2026, 26 Eylül). Bronfenbrenner'in ekolojik sistemler kuramı ve dijital çağ. <i>BÖTE Blog</i>. https://bote.web.tr/blog/bronfenbrenner-ekolojik-sistemler-kurami</p>
    <details>
      <summary>BibTeX</summary>
      <pre>{{ bibtex }}</pre>
    </details>
  </blockquote>
</template>

<script>
  const bibtex = `@online{bote-bronfenbrenner-ekolojik-sistemler-kurami,
  author       = {{BÖTE Editör Ekibi}},
  title        = {Bronfenbrenner'in Ekolojik Sistemler Kuramı ve Dijital Çağ},
  organization = {BÖTE Blog},
  year         = {2026},
  date         = {2026-09-26},
  url          = {https://bote.web.tr/blog/bronfenbrenner-ekolojik-sistemler-kurami},
  langid       = {turkish}
}`;
</script>

<blockquote class="bote-atif" cite="https://bote.web.tr/blog/bronfenbrenner-ekolojik-sistemler-kurami">
  <p><a href="https://bote.web.tr/blog/bronfenbrenner-ekolojik-sistemler-kurami"><strong>Bronfenbrenner'in Ekolojik Sistemler Kuramı ve Dijital Çağ</strong></a> · BÖTE Blog</p>
  <p>BÖTE Editör Ekibi. (2026, 26 Eylül). Bronfenbrenner'in ekolojik sistemler kuramı ve dijital çağ. <i>BÖTE Blog</i>. https://bote.web.tr/blog/bronfenbrenner-ekolojik-sistemler-kurami</p>
  <details>
    <summary>BibTeX</summary>
    <pre>{bibtex}</pre>
  </details>
</blockquote>

// Sayfanızda <div id="bote-atif"></div> bulunmalı.
const yanit = await fetch("https://bote.web.tr/blog/atif/bronfenbrenner-ekolojik-sistemler-kurami.json");
const atif = await yanit.json();

const kutu = document.getElementById("bote-atif");
const baslik = Object.assign(document.createElement("a"), { href: atif.url, textContent: atif.title });
const apa = Object.assign(document.createElement("p"), { textContent: atif.apa });
const bib = Object.assign(document.createElement("pre"), { textContent: atif.bibtex });
kutu.append(baslik, apa, bib);

import requests

atif = requests.get("https://bote.web.tr/blog/atif/bronfenbrenner-ekolojik-sistemler-kurami.json", timeout=10).json()

print(atif["apa"])  # APA 7
with open("kaynaklar.bib", "a", encoding="utf-8") as bib:
    bib.write(atif["bibtex"] + "\n")  # BibTeX

% 1) BibTeX kaydını kaynaklar.bib dosyasına ekleyin:
%    @online{bote-bronfenbrenner-ekolojik-sistemler-kurami,
%      author       = {{BÖTE Editör Ekibi}},
%      title        = {Bronfenbrenner'in Ekolojik Sistemler Kuramı ve Dijital Çağ},
%      organization = {BÖTE Blog},
%      year         = {2026},
%      date         = {2026-09-26},
%      url          = {https://bote.web.tr/blog/bronfenbrenner-ekolojik-sistemler-kurami},
%      langid       = {turkish}
%    }

% 2) Belgede APA 7 biçemiyle kullanın:
\documentclass{article}
\usepackage[style=apa]{biblatex}
\addbibresource{kaynaklar.bib}
\begin{document}
Ayrıntı için bkz. \parencite{bote-bronfenbrenner-ekolojik-sistemler-kurami}.
\printbibliography
\end{document}