Erikson'un Psikososyal Gelişim Kuramı: Evreler ve Kanıtlar

Bir ilkokul öğretmeni, ödevini bitiremediği için "ben zaten yapamıyorum" diyen dokuz yaşındaki bir öğrenciyle karşılaştığında, yalnızca bir ödev sorunuyla değil, Erik Erikson'un bu yaş için tanımladığı gelişim göreviyle de karşı karşıyadır: çocuk kendini yeterli mi, yetersiz mi görmeye başlayacak? Erikson'un kuramı gelişimi zekâ ya da mantık üzerinden değil, bireyin toplumla kurduğu ilişki üzerinden açıklar ve bu ilişkinin doğumdan ölüme kadar süren sekiz dönüm noktasından geçtiğini savunur. Bu yazı kuramı evre tablosunun ötesinde ele alıyor: kavramlar, kimlik araştırmaları ve Marcia'nın statüleri, boylamsal kanıtlar, eleştiriler, Türkiye'deki çalışmalar ve AGS'ye hazırlananların en sık yaptığı hatalar.

Kuramın sorusu: kişilik toplum içinde nasıl gelişir?

Erikson (1902-1994) psikanalitik gelenekten geldi, ama Freud'dan iki önemli noktada ayrıldı. Birincisi, gelişimin itici gücünü cinsel dürtülerden çok bireyin toplumsal ilişkilerinde ve kültürel beklentilerde gördü. İkincisi, gelişimin çocuklukta tamamlanmadığını, yaşam boyu sürdüğünü savundu.^[1]

Kuramın temel ilkesi epigenetik ilkedir: bir tohumun içinde bitkinin bütün parçalarının zamanı geldiğinde gelişecek biçimde bulunması gibi, kişiliğin her bileşeni de belirli bir takvime göre öne çıkar. Her evre, o dönemde baskın hâle gelen bir gelişim görevine karşılık gelir; ama her görev bütün yaşam boyunca bir biçimde vardır.^[1]

Erikson bu görevleri psikososyal kriz olarak adlandırır. Buradaki kriz bir felaket değil, bir dönüm noktasıdır: bireyin olgunlaşmasıyla toplumun ona yönelttiği beklentilerin karşılaştığı ve olumlu ya da olumsuz yönde çözülebilen bir gerilim. Her evre iki kutupla adlandırılır ve sağlıklı gelişim olumsuz kutbun hiç yaşanmaması değil, olumlu kutbun ağır basmasıdır. Olumlu çözüm bireye o evrenin erdemini kazandırır.^[2]

Sekiz evre: görevler ve erdemler

Evrelerin ve erdemlerin adları Erikson'un eserlerinden alınmıştır.^{[1, 2]} Yaş aralıkları yaklaşıktır; Erikson'un vurguladığı, yaşlardan çok görevlerin sırası ve birbirine dayanmasıdır.

Eğitim açısından en önemli iki evre, okulun doğrudan içinde yer aldığı dördüncü ve beşinci evrelerdir.

Çalışkanlığa karşı aşağılık duygusu. İlkokul çağında çocuk, toplumun değer verdiği becerileri öğrenmeye ve bir işi tamamlamanın hazzına yönelir. Başarı ve olumlu geri bildirim yeterlik duygusunu beslerken, sürekli karşılaştırma ve başarısızlık aşağılık duygusunu güçlendirebilir.^[1] Girişte andığımız "ben zaten yapamıyorum" diyen öğrenci, bu evrenin olumsuz kutbuna doğru çekilmektedir. Öğretmenin görevi görevi kolaylaştırmaktan çok, çocuğun başarabileceği ve başardığını görebileceği bir yol açmaktır.

Kimliğe karşı rol karmaşası. Ergen, çocukluktaki özdeşimlerini yeniden gözden geçirerek "ben kimim, neye inanıyorum, hayatımda ne yapacağım?" sorularına tutarlı bir cevap arar. Erikson, toplumun gençlere bu araştırma için tanıdığı süreye psikososyal moratoryum adını verir: bireyin henüz kalıcı bağlanmalar yapmadan farklı rolleri deneyebildiği dönem.^[3] Kuramın en çok araştırılan kısmı bu evredir.

Sınıfta Erikson: öğretmen ne yapabilir?

Erikson bir öğretim kuramı yazmadı, ama kuramı öğretmene her kademede neye dikkat etmesi gerektiğini söyler. Bu çıkarımlar evrelerin görevlerinden türetilir ve kanıtların gösterdiği sınırlarla birlikte okunmalıdır.^[1]

Okul öncesi ve ilkokulun ilk yılları: girişimciliği ve yeterliği korumak. Girişimcilik evresindeki çocuk etkinlik başlatmak, soru sormak ve kendi fikirlerini denemek ister; aşırı eleştiri ve cezalandırma bu isteği suçluluk duygusuna çevirebilir. Okul çağına geçildiğinde ağırlık yeterlik duygusuna kayar. Öğretmen için somut ilke şudur: çocuğun tamamlayabileceği ve tamamladığını görebileceği görevler tasarlamak, geri bildirimi başkalarıyla karşılaştırmaya değil çocuğun kendi ilerlemesine dayandırmak.^[1] Sınıfın önünde sürekli sıralama yapmak, özellikle akademik olarak geride kalan çocuklar için aşağılık duygusunu besleyen bir uygulamadır.

Ortaöğretim: kimlik araştırmasına alan açmak. Kimlik evresindeki ergen için okul yalnızca ders öğrenilen yer değil, farklı rollerin denendiği bir ortamdır. Kulüpler, projeler, gönüllü çalışmalar ve kariyer keşif etkinlikleri, Erikson'un psikososyal moratoryum dediği deneme süresinin okuldaki karşılığıdır.^[3] Kararsızlık bu evrede bir sorun belirtisi olarak değil, çoğu zaman araştırmanın doğal bir parçası olarak okunmalıdır: meta-analiz verileri, moratoryum oranının 19 yaşına kadar düzenli olarak arttığını gösterir.^[4]

Meslek ve alan seçimi: ipotekli kararları fark etmek. Üniversite tercihinde bölümünü hiç araştırmadan, yalnızca ailenin ya da çevrenin beklentisiyle seçen öğrenci, Marcia'nın ipotekli kimlik statüsüne benzer bir karar vermiş olabilir.^[5] Rehberlik açısından amaç öğrencinin kararını değiştirmek değil, seçeneklerini gerçekten araştırmasına fırsat tanımaktır. Bu fırsat özellikle öğretmenlik gibi uzun bir mesleki bağlılık gerektiren alanlarda önemlidir.

Üniversite ve öğretmen adayları: araştırma sürüyor. Öğretmen adaylarının çoğu Arnett'in beliren yetişkinlik dediği dönemdedir; kimlik araştırması, meslek kimliği de dahil, yirmili yaşlarda sürmektedir.^[6] Öğretmenlik uygulaması ve staj deneyimleri, adayların mesleki kimliğini sınadıkları ve pekiştirdikleri başlıca ortamlardır. Kimlik araştırmasının yaklaşık her yedi kişiden birinde geriye dönüş de içerebildiği düşünülürse, adayların meslek kararlarındaki dalgalanmalar olağan karşılanmalıdır.^[4]

Kimlik araştırmaları: Marcia'nın dört statüsü

Erikson'un kimlik kavramı zengin ama ölçülmesi zordu. Marcia, kimliği iki boyutla işlemselleştirdi: bireyin seçenekleri araştırıp araştırmadığı (keşif ya da kriz) ve bir seçime bağlanıp bağlanmadığı. Bu iki boyutun birleşimi dört kimlik statüsü verir:^[5]

Başarılı kimlik seçenekleri araştırmış ve bir seçime bağlanmış bireyi, moratoryum hâlâ araştıran ama henüz bağlanmamış bireyi, ipotekli kimlik (foreclosure) araştırmadan, genellikle ailenin ya da çevrenin beklentisini benimseyerek bağlanmış bireyi, dağınık kimlik ise ne araştıran ne de bağlanan bireyi tanımlar.^[5]

Kimlik statülerinin zaman içinde nasıl değiştiğine dair en kapsamlı kanıt, Kroger, Martinussen ve Marcia'nın 1966-2005 arasında yayımlanmış 124 çalışmayı birleştiren meta-analizidir. Boylamsal çalışmalarda ergenlerin ortalama %36'sı daha ileri bir statüye geçmiş, %15'i geri bir statüye dönmüş, %49'u aynı statüde kalmıştır. Kesitsel çalışmalarda moratoryumun oranı 19 yaşına kadar düzenli olarak artıp sonra azalmış, başarılı kimliğin oranı ise geç ergenlik ve genç yetişkinlik boyunca yükselmiştir. En dikkat çekici sonuç, genç yetişkinlikte bile örneklemlerin büyük bölümünün başarılı kimliğe ulaşmamış olmasıdır.^[4]

Bu bulgu kuramı iki yönden inceltir. Birincisi, kimlik gelişimi tek yönlü bir ilerleme değildir; her yedi ergenden birinde geriye dönüş görülür. İkincisi, Erikson'un ergenlikte tamamlanmasını beklediği kimlik görevi, günümüzde yirmili yaşlara uzanmaktadır.^{[4, 6]}

Kanıt: evreler bir kez kapanan dönemler mi?

Erikson'un kuramı uzun süre ölçme araçlarından yoksun kaldı. Rosenthal, Gurney ve Moore, ilk altı evreyi ölçmek için Erikson Psikososyal Evre Envanteri'ni (EPSI) geliştirdi: 97 ergenle yürütülen ön çalışma ve 622 ergenle yapılan deneme sonucunda her alt ölçekte 12 madde bulunan bir öz bildirim aracı ortaya çıktı.^[7] Bu tür araçlar, kuramın evrelerini ayrı ayrı ölçmeyi ve zaman içindeki değişimi izlemeyi mümkün kıldı.

Kuramın en önemli sınamalarından biri, Whitbourne ve arkadaşlarının 22 yıla yayılan ardışık desenli çalışmasıdır. 1966'da ve 1976-1977'de ilk kez ölçülen iki üniversiteli kohort 1988'de yeniden ölçüldü (sırasıyla 99 ve 83 kişi); 1988-1989'da 292 kişilik üçüncü bir kohort eklendi. Böylece 20-42 yaş arası izlenebildi. Evrelerin ölçümünde Constantinople'un Psikososyal Gelişim Envanteri kullanıldı. Sonuçlar, erken psikososyal evrelerin incelenen en ileri yaşa kadar giderek daha olumlu çözüldüğünü gösterdi. Aynı çalışma, son on yılda benlik bütünlüğü evresinde daha olumsuz çözülme yönünde bir kohort eğilimi de buldu.^[8]

Bu bulgular Erikson'un kendi epigenetik ilkesiyle uyumludur: bir evrenin görevi o evrede baskın olur, ama sonraki yaşamda da yeniden işlenir. Aynı zamanda kuramın ders kitaplarındaki yorumunu düzeltir: "güven duygusu bebeklikte kazanılamadıysa sonra kazanılamaz" türü kesin ifadeler, boylamsal verilerle desteklenmez.^{[8, 1]}

Eleştiriler ve sınırlılıklar

Kültürel ve tarihsel bağlılık

Erikson'un evre sıralaması, belirli bir dönemin Kuzey Amerika ve Avrupa orta sınıf deneyimine dayanır. Kimlik araştırmasının uzun bir moratoryum gerektirmesi, eğitim süresinin uzun olduğu ve bireysel seçimin öne çıktığı toplumları varsayar. Arnett'in beliren yetişkinlik kuramı bu eleştirinin bir sonucudur: sanayileşmiş toplumlarda evlilik, meslek ve ebeveynlik yaşı yükseldikçe kimlik araştırması 18-25 yaşlarına uzanmış ve ergenlikten ayrı bir dönem oluşmuştur.^[6]

Cinsiyet eleştirisi

Gilligan, gelişim kuramlarının erkek deneyimini evrensel ölçüt olarak aldığını savundu. Erikson'un sıralamasında kimlik yakınlıktan önce gelir: birey önce kim olduğunu bulur, sonra yakın ilişki kurar. Gilligan'a göre kadınların gelişiminde kimlik ve yakınlık çoğu zaman iç içe ilerler; bu yüzden sıralamanın evrenselliği sorgulanmalıdır.^[9]

Ölçme sorunu

Kuramın kavramları, yani güven, bütünlük, üretkenlik, geniş ve soyuttur. EPSI gibi araçlar öz bildirime dayanır ve evrelerin yalnızca bir kısmını ölçer.^[7] Marcia'nın statüleri kuramın yalnızca kimlik evresini işlemselleştirir; öteki evreler için benzer güçte araştırma programları yoktur.^[5]

Statülerin değer sıralaması

Kimlik statüleri çoğu zaman başarılı kimlik en iyi, dağınık kimlik en kötü olacak biçimde bir sıralama gibi okunur. Oysa statülerin işlevleri bağlama göre değişir. Türkiye'deki bir çalışmada kimlik işlevlerinde en yüksek puanları başarılı kimlikteki bireyler kadar ipotekli kimlikteki bireyler de almıştır; moratoryum ise en düşük puanlı gruplar arasındadır.^[10] Bu sonuç, araştırmanın kendisinin kaygı ve belirsizlik içerebileceğini, ailenin değerlerine erken bağlanmanın ise bazı kültürlerde koruyucu bir işlev görebileceğini düşündürür.

Türkiye'de Erikson: kimlik statüleri ve öğretim programı

Türkiye'de Erikson üzerine çalışmaların büyük bölümü ergen ve genç yetişkinlerde kimlik statülerini inceleyen ilişkisel çalışmalardır.

Morsünbül ve Uçar, yaşları 18-22 arasında değişen 208 üniversite öğrencisiyle (114 kadın, 94 erkek; yaş ortalaması 19,36) kimlik stilleri, süreçleri ve statülerinin beş kimlik işleviyle ilişkisini inceledi. Kimlik stilleri ve süreçlerinin kimlik işlevleriyle ilişkili olduğunu; başarılı ve ipotekli statülerdeki bireylerin neredeyse bütün kimlik işlevi boyutlarında en yüksek, dağınık ve moratoryum statüsündekilerin ise en düşük puanları aldığını bildirdiler.^[10]

Talu, bir devlet lisesinde öğrenim gören 419 ergenle beden imajı algısının kimlik statülerine etkisini inceledi. Beden imajı cinsiyete göre anlamlı biçimde farklılaşmazken, moratoryum ve dağınık kimlik statülerinde bulunma cinsiyete göre farklılaştı; başarılı ve ipotekli statülerde cinsiyet farkı bulunmadı. Beden imajı sınıf düzeyine göre az da olsa anlamlı biçimde değişti.^[11]

Kuramın öğretim programlarındaki yansımasına dair çalışmalar da vardır. Bayram, doküman incelemesiyle psikososyal gelişim kuramının aşamalarının sosyal bilgiler dersinin birey yetiştirme süreciyle uyumlu olduğu sonucuna ulaşmıştır.^[12]

Bu çalışmalar iki açığı da gösterir. Birincisi, Türkiye'de kimlik statülerinin zaman içindeki değişimini izleyen boylamsal çalışmalar azdır; oysa uluslararası kanıtın en değerli kısmı boylamsal verilerden gelir.^[4] İkincisi, kuramın dördüncü evresi, yani okul çağındaki çalışkanlık ve yeterlik duygusu, öğretmen uygulamalarıyla ilişkisi açısından Türkçe alanyazında görece az incelenmiştir.

AGS'de Erikson: sık karıştırılan kavramlar

MEB'in 8 Ocak 2026 duyurusuna göre AGS'nin "Eğitim Bilimleri ve Türk Millî Eğitim Sistemi" başlığı gelişim psikolojisini kapsar.^[13] Erikson genellikle bir öğrencinin ya da ailenin davranışını anlatan kısa bir senaryo üzerinden sorulur. Aşağıdaki ayrımlar en sık yapılan hataları önler:

Freud ile eşleştirme sorularında dikkat: Erikson'un ilk beş evresi Freud'un psikoseksüel dönemlerine yaklaşık olarak karşılık gelir (oral, anal, fallik, gizil, genital), ama Erikson'un evreleri toplumsal görevlere göre tanımlanır ve üç yetişkinlik evresi Freud'da yoktur.^[1]

Terimler ve alanyazındaki karşılıkları

Terimler kaynak eserlerden ve Türkçe çalışmalardan derlenmiştir.^{[1, 10]}

Araştırmacılar için açık sorular

1. Türkiye'de kimlik statüleri nasıl değişiyor? Uluslararası meta-analizin boylamsal bulgularına karşılık gelecek Türk örneklemli izleme çalışmaları yok denecek kadar az.^[4]
2. İpotekli kimlik koruyucu mu? İpotekli kimliğin kimlik işlevlerinde yüksek puan alması, aile bağlarının güçlü olduğu bağlamlarda bu statünün uyum işlevini sınayan kültürlerarası karşılaştırmaları gerektiriyor.^[10]
3. Beliren yetişkinlik Türkiye'de ne zaman başlıyor ve bitiyor? Üniversiteye erişimin genişlemesi ve işe giriş yaşının yükselmesi, Arnett'in çerçevesinin Türkiye'deki karşılığını sorgulamayı gerekli kılıyor.^[6]
4. Okul çağında yeterlik duygusu öğretmen uygulamalarıyla nasıl ilişkili? Çalışkanlık evresi, geri bildirim ve karşılaştırma uygulamalarıyla birlikte incelenmesi gereken ama az çalışılmış bir alan.^[1]
5. Yetişkin evreleri öğretmen gelişimini açıklıyor mu? Üretkenlik evresi, deneyimli öğretmenlerin mentorluk ve mesleki bağlılığını anlamak için az kullanılmış bir çerçeve.^[8]

Bilişsel gelişim kuramlarıyla karşılaştırma için Piaget'nin bilişsel gelişim kuramı ve Vygotsky'nin sosyokültürel kuramı yazılarına, AGS'nin genel yapısı için AGS nedir? yazısına bakabilirsiniz.

@online{bote-erikson-psikososyal-gelisim-kurami,
  author       = {{BÖTE Editör Ekibi}},
  title        = {Erikson'un Psikososyal Gelişim Kuramı: Evreler ve Kanıtlar},
  organization = {BÖTE Blog},
  year         = {2026},
  date         = {2026-09-26},
  url          = {https://bote.web.tr/blog/erikson-psikososyal-gelisim-kurami},
  langid       = {turkish}
}

<blockquote class="bote-atif" cite="https://bote.web.tr/blog/erikson-psikososyal-gelisim-kurami">
  <p><strong><a href="https://bote.web.tr/blog/erikson-psikososyal-gelisim-kurami">Erikson'un Psikososyal Gelişim Kuramı: Evreler ve Kanıtlar</a></strong> · BÖTE Blog</p>
  <p>BÖTE Editör Ekibi. (2026, 26 Eylül). Erikson'un psikososyal gelişim kuramı: Evreler ve kanıtlar. <i>BÖTE Blog</i>. https://bote.web.tr/blog/erikson-psikososyal-gelisim-kurami</p>
  <details>
    <summary>BibTeX</summary>
    <pre>@online{bote-erikson-psikososyal-gelisim-kurami,
  author       = {{BÖTE Editör Ekibi}},
  title        = {Erikson'un Psikososyal Gelişim Kuramı: Evreler ve Kanıtlar},
  organization = {BÖTE Blog},
  year         = {2026},
  date         = {2026-09-26},
  url          = {https://bote.web.tr/blog/erikson-psikososyal-gelisim-kurami},
  langid       = {turkish}
}</pre>
  </details>
</blockquote>

<iframe src="https://bote.web.tr/blog/embed/erikson-psikososyal-gelisim-kurami"
  title="Erikson'un Psikososyal Gelişim Kuramı: Evreler ve Kanıtlar: atıf kartı (BÖTE Blog)"
  width="100%" height="360" loading="lazy"
  style="border:0;max-width:680px"></iframe>

> **[Erikson'un Psikososyal Gelişim Kuramı: Evreler ve Kanıtlar](https://bote.web.tr/blog/erikson-psikososyal-gelisim-kurami)** · BÖTE Blog
>
> BÖTE Editör Ekibi. (2026, 26 Eylül). Erikson'un psikososyal gelişim kuramı: Evreler ve kanıtlar. *BÖTE Blog*. https://bote.web.tr/blog/erikson-psikososyal-gelisim-kurami

```bibtex
@online{bote-erikson-psikososyal-gelisim-kurami,
  author       = {{BÖTE Editör Ekibi}},
  title        = {Erikson'un Psikososyal Gelişim Kuramı: Evreler ve Kanıtlar},
  organization = {BÖTE Blog},
  year         = {2026},
  date         = {2026-09-26},
  url          = {https://bote.web.tr/blog/erikson-psikososyal-gelisim-kurami},
  langid       = {turkish}
}
```

const bibtex = `@online{bote-erikson-psikososyal-gelisim-kurami,
  author       = {{BÖTE Editör Ekibi}},
  title        = {Erikson'un Psikososyal Gelişim Kuramı: Evreler ve Kanıtlar},
  organization = {BÖTE Blog},
  year         = {2026},
  date         = {2026-09-26},
  url          = {https://bote.web.tr/blog/erikson-psikososyal-gelisim-kurami},
  langid       = {turkish}
}`;

export function BoteAtif() {
  return (
    <blockquote className="bote-atif" cite="https://bote.web.tr/blog/erikson-psikososyal-gelisim-kurami">
      <p><a href="https://bote.web.tr/blog/erikson-psikososyal-gelisim-kurami"><strong>Erikson'un Psikososyal Gelişim Kuramı: Evreler ve Kanıtlar</strong></a> · BÖTE Blog</p>
      <p>BÖTE Editör Ekibi. (2026, 26 Eylül). Erikson'un psikososyal gelişim kuramı: Evreler ve kanıtlar. <i>BÖTE Blog</i>. https://bote.web.tr/blog/erikson-psikososyal-gelisim-kurami</p>
      <details>
        <summary>BibTeX</summary>
        <pre>{bibtex}</pre>
      </details>
    </blockquote>
  );
}

<script setup>
const bibtex = `@online{bote-erikson-psikososyal-gelisim-kurami,
  author       = {{BÖTE Editör Ekibi}},
  title        = {Erikson'un Psikososyal Gelişim Kuramı: Evreler ve Kanıtlar},
  organization = {BÖTE Blog},
  year         = {2026},
  date         = {2026-09-26},
  url          = {https://bote.web.tr/blog/erikson-psikososyal-gelisim-kurami},
  langid       = {turkish}
}`;
</script>

<template>
  <blockquote class="bote-atif" cite="https://bote.web.tr/blog/erikson-psikososyal-gelisim-kurami">
    <p><a href="https://bote.web.tr/blog/erikson-psikososyal-gelisim-kurami"><strong>Erikson'un Psikososyal Gelişim Kuramı: Evreler ve Kanıtlar</strong></a> · BÖTE Blog</p>
    <p>BÖTE Editör Ekibi. (2026, 26 Eylül). Erikson'un psikososyal gelişim kuramı: Evreler ve kanıtlar. <i>BÖTE Blog</i>. https://bote.web.tr/blog/erikson-psikososyal-gelisim-kurami</p>
    <details>
      <summary>BibTeX</summary>
      <pre>{{ bibtex }}</pre>
    </details>
  </blockquote>
</template>

<script>
  const bibtex = `@online{bote-erikson-psikososyal-gelisim-kurami,
  author       = {{BÖTE Editör Ekibi}},
  title        = {Erikson'un Psikososyal Gelişim Kuramı: Evreler ve Kanıtlar},
  organization = {BÖTE Blog},
  year         = {2026},
  date         = {2026-09-26},
  url          = {https://bote.web.tr/blog/erikson-psikososyal-gelisim-kurami},
  langid       = {turkish}
}`;
</script>

<blockquote class="bote-atif" cite="https://bote.web.tr/blog/erikson-psikososyal-gelisim-kurami">
  <p><a href="https://bote.web.tr/blog/erikson-psikososyal-gelisim-kurami"><strong>Erikson'un Psikososyal Gelişim Kuramı: Evreler ve Kanıtlar</strong></a> · BÖTE Blog</p>
  <p>BÖTE Editör Ekibi. (2026, 26 Eylül). Erikson'un psikososyal gelişim kuramı: Evreler ve kanıtlar. <i>BÖTE Blog</i>. https://bote.web.tr/blog/erikson-psikososyal-gelisim-kurami</p>
  <details>
    <summary>BibTeX</summary>
    <pre>{bibtex}</pre>
  </details>
</blockquote>

// Sayfanızda <div id="bote-atif"></div> bulunmalı.
const yanit = await fetch("https://bote.web.tr/blog/atif/erikson-psikososyal-gelisim-kurami.json");
const atif = await yanit.json();

const kutu = document.getElementById("bote-atif");
const baslik = Object.assign(document.createElement("a"), { href: atif.url, textContent: atif.title });
const apa = Object.assign(document.createElement("p"), { textContent: atif.apa });
const bib = Object.assign(document.createElement("pre"), { textContent: atif.bibtex });
kutu.append(baslik, apa, bib);

import requests

atif = requests.get("https://bote.web.tr/blog/atif/erikson-psikososyal-gelisim-kurami.json", timeout=10).json()

print(atif["apa"])  # APA 7
with open("kaynaklar.bib", "a", encoding="utf-8") as bib:
    bib.write(atif["bibtex"] + "\n")  # BibTeX

% 1) BibTeX kaydını kaynaklar.bib dosyasına ekleyin:
%    @online{bote-erikson-psikososyal-gelisim-kurami,
%      author       = {{BÖTE Editör Ekibi}},
%      title        = {Erikson'un Psikososyal Gelişim Kuramı: Evreler ve Kanıtlar},
%      organization = {BÖTE Blog},
%      year         = {2026},
%      date         = {2026-09-26},
%      url          = {https://bote.web.tr/blog/erikson-psikososyal-gelisim-kurami},
%      langid       = {turkish}
%    }

% 2) Belgede APA 7 biçemiyle kullanın:
\documentclass{article}
\usepackage[style=apa]{biblatex}
\addbibresource{kaynaklar.bib}
\begin{document}
Ayrıntı için bkz. \parencite{bote-erikson-psikososyal-gelisim-kurami}.
\printbibliography
\end{document}