Kohlberg'in Ahlak Gelişimi Kuramı: Evreler, Kanıt ve Eleştiri

Karısı ölümcül bir hastalıkla boğuşan Heinz, onu kurtarabilecek ilacı üreten eczacının istediği parayı bulamaz ve ilacı çalmayı düşünür. Heinz ilacı çalmalı mı? Lawrence Kohlberg'in dünyanın dört bir yanında çocuklara ve yetişkinlere sorulan bu ikilemi, bir ahlak sınavı değil bir pencereydi: "evet" ya da "hayır" cevabının kendisi onu ilgilendirmiyordu, cevabın gerekçesi ilgilendiriyordu. Bu yazı Kohlberg'in kuramını evre tablosunun ötesinde ele alıyor: kuramın mantığı, boylamsal ve kültürler arası kanıt, Türkiye'de yapılmış önemli bir çalışma, ölçme araçları, ahlak eğitimi, eleştiriler ve AGS'de sık yapılan hatalar.

Kuramın sorusu: ahlaki yargının yapısı

Kohlberg, Piaget'nin çocuklarda ahlaki yargı üzerine çalışmalarından yola çıktı ve bu yaklaşımı ergenlik ve yetişkinliğe uzattı. Temel fikri şuydu: ahlaki gelişim, doğru ve yanlış hakkındaki inançların içeriğinin değişmesi değil, bu inançları gerekçelendirmede kullanılan akıl yürütmenin yapısının değişmesidir.^{[1, 2]}

Bu yüzden Kohlberg'in yöntemi görüşmeye dayanır. Katılımcıya Heinz ikilemi gibi varsayımsal ikilemler sunulur ve "neden?" sorularıyla gerekçesi derinlemesine incelenir. Heinz'in ilacı çalması gerektiğini söyleyen iki kişi farklı evrelerde olabilir: biri "çalmazsa karısı ona kızar" derken, öteki "insan yaşamı mülkiyet hakkından önce gelir" der. Kohlberg'e göre ikisini ayıran karar değil, gerekçenin yapısıdır.^[2]

Kuram bilişsel gelişim geleneğine dayanır: evreler değişmez bir sırayla geçilir, her evre bir öncekini daha kapsayıcı bir yapı içinde yeniden düzenler ve evre atlanmaz. Bu iddialar deneysel olarak sınanabilir ve kuramın en güçlü yanlarından biri de onlarca yıl boyunca sınanmış olmasıdır.^[1]

Üç düzey, altı evre

Kohlberg ahlaki akıl yürütmeyi toplumsal kurallar ve beklentilerle kurulan ilişkiye göre üç düzeyde toplar. Her düzeyde iki evre vardır.^{[1, 2]}

Tablodaki örnek gerekçeler evrelerin mantığını göstermek için yazılmıştır; aynı kararın ("çalmalı" ya da "çalmamalı") farklı evrelerden savunulabildiğine dikkat edin.

Gelenek öncesi düzeyde doğru, cezadan kaçınmak ya da kişisel çıkarı gözetmekle tanımlanır. Geleneksel düzeyde birey toplumun kurallarını ve yakın çevresinin beklentilerini içselleştirir: üçüncü evrede onaylanmak ve iyi biri olarak görülmek, dördüncü evrede toplum düzenini korumak belirleyicidir. Gelenek sonrası düzeyde ise kurallar, arkalarındaki ilkelere göre değerlendirilir: yasaların toplumsal bir sözleşme olduğu ve bireysel hakları korumadığında değiştirilebileceği fikri beşinci evrenin, evrensel adalet ilkeleri altıncı evrenin merkezindedir.^[1]

Evrelerin dağılımı eşit değildir. Kültürler arası çalışmalar, gelenek sonrası akıl yürütmenin bütün toplumlarda ve bütün yetişkinlerde görülmediğini, özellikle altıncı evrenin çok nadir olduğunu gösterir.^[2]

Kanıt: sıra, evrensellik ve Türkiye

Boylamsal kanıt. Kuramın en önemli sınaması, Colby ve arkadaşlarının 20 yıla yayılan çalışmasıdır. 50 erkek katılımcı 3-4 yıl aralıklarla altı kez görüşmeye alındı. Katılımcılar evreleri öngörülen sırayla geçti. Ahlaki yargı düzeyi yaş, sosyoekonomik düzey, zekâ ve eğitim düzeyiyle olumlu ilişkiliydi. Çalışma aynı zamanda yeni bir puanlama yöntemi, Standart Konu Puanlama Sistemi geliştirerek önceki puanlama tekniklerinin güvenirlik sorunlarını gidermeyi amaçladı.^[1]

Kültürler arası kanıt. Snarey, Kohlberg kuramını farklı kültürlerde sınayan 45 çalışmayı eleştirel olarak derledi. Derleme, kuramın evrensellik varsayımlarını, yani ahlaki soruların evrenselliğini ve evrelerin değişmez sırasını, çarpıcı biçimde destekledi. Ancak aynı derleme önemli bir uyarı da getirdi: evrelerin tam yelpazesi her kültürde görülmüyordu ve puanlama ölçütleri karmaşık kentli toplumlar ve orta sınıf lehine yanlılık taşıyordu.^[2]

Türkiye'den kanıt. Bu tartışmanın en iyi bilinen örneklerinden biri Türkiye'dedir. Nisan ve Kohlberg, 10-28 yaş arası köy ve kent katılımcılarıyla boylamsal ve kesitsel bir çalışma yürüttü. Sonuçlar yapısal evrenselliği destekledi: Türk katılımcıların cevapları ahlaki yargı evrelerine uydu ve hem boylamsal hem kesitsel verilerde öngörülen sıra görüldü. Aynı çalışma farklılıkları da ortaya koydu:^[3]

• Köy katılımcılarının gelişimi kent katılımcılarından daha yavaştı.
• 16 yaşından sonra bütün köy katılımcıları bir ölçüde geleneksel yargı gösterdi, ama 3. evrede dengelendiler.
• Evre düzeyinden bağımsız olarak köy katılımcıları kararlarını daha çok kurala uyma ve yararcılık üzerinden, daha büyük yaştaki kent katılımcıları ise ödev ve mükemmeliyetçilik temelli gerekçelerle savundu.

Bu bulgu, Snarey'in uyarısının somut bir örneğidir: köy toplumunda yüz yüze ilişkilerin ve karşılıklı beklentilerin ahlaki yaşamın merkezinde olması, üçüncü evrenin bir "eksiklik" değil, o bağlamda işlevsel bir akıl yürütme biçimi olabileceğini düşündürür.^{[3, 2]}

Ölçme: görüşmeden teste

Kohlberg'in görüşmeye dayalı yöntemi zengin veri sağlar, ama uygulaması ve puanlaması uzun süren uzmanlık gerektirir. Bu yüzden yazılı testler geliştirildi. En yaygın olanı Rest ve arkadaşlarının Tanımlayıcı Konular Testidir (Defining Issues Test, DIT). DIT'te katılımcı ikilemi kendisi gerekçelendirmez; farklı evreleri temsil eden gerekçelerin önemini derecelendirir. Yenilenmiş sürüm DIT2, ikilemleri ve maddeleri güncelledi, testi kısalttı ve güvenilmez cevap verenleri ayıklama yöntemini değiştirdi. DIT2'nin geçerlik ölçütleri; dokuzuncu sınıf öğrencilerinden lisansüstü öğrencilere kadar yaş ve eğitim farklarını göstermesi, kamusal politika konularındaki görüşleri yordaması, iç güvenirliği ve ilk sürümle ilişkisidir. Yazarlara göre yeni sürümün gücündeki artış, ikilemlerdeki güncellemeden çok N2 adlı yeni dizin ve yeni denetimler gibi analiz yöntemlerindeki yeniliklerden kaynaklanmıştır.^[4] Bu ayrıntı, ölçme araçlarının karşılaştırılmasında aracın içeriği kadar puanlama yönteminin de sonucu belirlediğini hatırlatır.

Türkiye'de ahlaki yargıyı ölçmek için bu araçların yanında Ahlaki Yargı Testi (MUT) de kullanılır.^[5] Aşağıda göreceğimiz gibi, bir testin yalnızca hangi gerekçelerin tercih edildiğini mi, yoksa gerekçelerin tutarlı kullanılıp kullanılmadığını da mı gösterdiği, Türkiye'deki bulguları yorumlarken önemlidir.

Sınıfta Kohlberg: ahlaki ikilem tartışması

Kohlberg'in eğitime en önemli katkısı, ahlak eğitiminin değer aktarmaktan çok ahlaki akıl yürütmeyi geliştirmek olması gerektiği fikridir. En yaygın yöntem ahlaki ikilem tartışmasıdır: öğrenciler gerçekçi ikilemler üzerinde farklı gerekçelerle tartışır ve kendi gerekçelerinin sınırlarını fark eder.

Bu yöntemin etkisine dair en kapsamlı kanıt, DIT kullanan 55 müdahale çalışmasını birleştiren meta-analizden gelir. Schlaefli ve arkadaşlarına göre ikilem tartışması ve psikolojik gelişim programları ılımlı etkiler üretti; 3-12 hafta süren programlar en uygun süre olarak göründü; 24 yaş ve üzerindeki yetişkinlerle yapılan programlarda etki daha büyüktü, ama anlamlı etkiler bütün yaş gruplarında elde edildi.^[6]

Türkiye'de ikilem temelli öğretim özellikle sosyal bilgiler ve tarih derslerinde denenmiştir. Ekşi ve Yaşar, lise son sınıf ve üniversite hazırlık öğrencilerinden 10 kişiyle kardeş katli, Varlık Vergisi ve Haçlı seferleri konularında üç kanıt temelli tarih dersi işledi ve öğrencilerin tarihsel olaylara dair yorumlarını açık ve etkileşimli bir ortamda ifade etmelerine olanak tanıyan bu derslerin ahlaki muhakeme becerilerini nasıl etkilediğini eylem araştırmasıyla inceledi.^[7] Yalman, Aktepe ve Uzunöz ise 27 yedinci sınıf öğrencisiyle farklılıklara saygı değeri üzerine ahlaki ikilem tekniğine dayalı bir çalışma yaprağı kullandı; öğrencilerin ahlaki muhakemesinde en etkili etkenin olumlu iletişim kurmak, ardından empati kurmak ve saygılı olmak olduğunu belirledi.^[8]

Bu çalışmalar yöntemin sınıfta uygulanabilirliğini gösterir, ama küçük ve nitel desenlerdir. Uluslararası meta-analizle karşılaştırılabilecek, DIT ya da MUT ile ön test ve son test ölçümü yapan kontrollü çalışmalar Türkiye'de hâlâ azdır.^{[6, 7]}

Eleştiriler ve sınırlılıklar

Cinsiyet: bakım ahlakı tartışması

Kuramın en tanınan eleştirisi Gilligan'dan geldi. Gilligan, Kohlberg'in ilk çalışmalarının erkeklerle yürütüldüğünü ve kuramın adalet ile hak kavramlarını merkeze aldığını, bu yüzden ilişkilere ve sorumluluğa dayalı bakım ahlakının düşük evrelerde, özellikle üçüncü evrede değerlendirildiğini savundu.^[9]

Bu eleştiri çok etkili oldu, ama nicel kanıt onu sınırlı ölçüde destekler. Walker'ın meta-analizi, ahlaki akıl yürütmede genel örüntünün anlamlı cinsiyet farkı olmadığını gösterdi.^[10] Jaffee ve Hyde'ın ahlaki yönelim üzerine meta-analizi ise bakım yöneliminde kadınlar lehine (d = −0,28) ve adalet yöneliminde erkekler lehine (d = 0,19) küçük farklar buldu; bu sonuçlar bakım yöneliminin ağırlıklı olarak kadınlarda, adalet yöneliminin erkeklerde görüldüğü iddiasını güçlü biçimde desteklemez. Düzenleyici değişkenler birlikte bakım yönelimindeki etki büyüklüklerinin varyansının %16'sını, adalet yönelimindekinin %17'sini açıklamıştır; yani çalışmalar arasındaki farklılığın bir kısmı, katılımcıların ve ikilemlerin özellikleri gibi çalışma koşullarıyla ilişkilidir.^[11] Gilligan'ın kalıcı katkısı cinsiyet farkından çok, bakım ve ilişki boyutunun ahlaki gelişimin ihmal edilmiş bir yanı olduğunu göstermesidir.

Kültür ve sınıf yanlılığı

Snarey'in derlemesi, puanlama ölçütlerinin kentli ve orta sınıf değerlerine yakın olduğunu gösterdi.^[2] Türkiye çalışmasındaki köy katılımcılarının üçüncü evrede dengelenmesi, ya o bağlamın ahlaki gereksinimlerini ya da ölçütlerin o bağlamdaki akıl yürütmeyi yakalamadaki sınırlılığını yansıtabilir.^[3]

Yargı ile davranış arasındaki boşluk

Kuram ahlaki yargıyı açıklar; ama insanlar her zaman yargılarına uygun davranmaz. Blasi, ahlaki biliş ile ahlaki eylem arasındaki ilişkiyi inceleyen araştırmaları derledi ve bu alanın desen, ölçme ve yorum sorunları taşıdığını gösterdi.^[12] Varsayımsal ikilemlerde yüksek evre gerekçesi vermek, gerçek bir durumda o gerekçeyle davranmayı garanti etmez.

Akıl mı, sezgi mi?

Haidt'in sosyal sezgici modeli daha köklü bir itiraz getirir: ahlaki yargı çoğunlukla hızlı ve otomatik sezgilerle oluşur; akıl yürütme ise genellikle karar verildikten sonra kurulan bir gerekçedir.^[13] Bu model doğruysa, Kohlberg'in ölçtüğü şey ahlaki yargının kaynağı değil, sonradan yapılan gerekçelendirmedir.

Türkiye'de Kohlberg: bulgular ve açıklar

Nisan ve Kohlberg'in çalışması, kuramın Türkiye'de boylamsal olarak sınandığı klasik çalışmadır.^[3] Sonraki Türkçe çalışmalar daha çok ahlaki olgunluğun ilişkili olduğu değişkenleri inceler.

Özyürek ve Başar, fen lisesi, Anadolu lisesi, imam hatip lisesi ve meslek lisesinden 15-18 yaş arası 560 ergenle (313 kız, 247 erkek) ahlaki olgunluğun aile aidiyeti ve ergen-ebeveyn ilişkileriyle bağlantısını inceledi; ahlaki olgunluğun okul türü ve anne-baba tutumlarına göre farklılaştığını bildirdi.^[14]

Özen'in çalışması, ölçme aracının seçiminin neden önemli olduğunu gösterir. 2017-2018'de 7 ilahiyat fakültesinden 1.259 hazırlık ve son sınıf öğrencisine Ahlaki Yargı Testi uygulandı. Son sınıf öğrencilerinin en iyi ve en kötü olana ilişkin ahlaki duyguları hazırlık öğrencilerinden yüksekti; ancak testin bütününe bakıldığında bu duyguların kendi içinde tutarlı olmadığı ve gündelik yaşamla ilişkilendirilmesinde tutarlılığın sağlanamadığı görüldü.^[5] Başka bir deyişle, eğitim yüksek evre gerekçelerini tercih etmeyi artırmış, ama bu gerekçeleri tutarlı biçimde kullanma yetkinliğini aynı ölçüde artırmamış görünmektedir.

Bu bulgu, Blasi'nin yargı ile eylem arasındaki boşluk uyarısıyla birlikte okunduğunda öğretmen eğitimi için de bir soru doğurur: değerler eğitimi hangi çıktıyı hedefliyor, doğru cevabı bilmeyi mi, yoksa tutarlı akıl yürütmeyi mi?^{[12, 5]}

AGS'de Kohlberg: sık karıştırılan kavramlar

MEB'in 8 Ocak 2026 duyurusuna göre AGS'nin "Eğitim Bilimleri ve Türk Millî Eğitim Sistemi" başlığı gelişim psikolojisini kapsar.^[15] Kohlberg soruları genellikle bir öğrencinin davranışını ve gerekçesini anlatan kısa bir senaryo verir ve evreyi sorar. Aşağıdaki ayrımlar en sık yapılan hataları önler:

Senaryodaki anahtar ifadeler çoğu zaman evreyi ele verir: "cezalandırılmamak için" birinci, "karşılığını alacağı için" ikinci, "öğretmeni üzülmesin diye" ya da "iyi bir öğrenci olmak için" üçüncü, "kurallar herkes için geçerli olduğu için" dördüncü, "kural adil değilse değiştirilmeli" beşinci evreyi düşündürür.

Terimler ve alanyazındaki karşılıkları

Terimler kaynak çalışmalardan ve Türkçe kullanımlardan derlenmiştir.^{[1, 5]}

Araştırmacılar için açık sorular

1. Türkiye'de köy ve kent farkı bugün de var mı? Nisan ve Kohlberg'in çalışmasından bu yana kentleşme ve eğitim erişimi büyük ölçüde değişti; aynı tasarımın güncel bir tekrarı değerli olurdu.^[3]
2. Ahlak eğitimi yetkinliği mi, tercihi mi artırıyor? Tercih ile tutarlı kullanım arasındaki fark, müdahale çalışmalarında her iki çıktıyı ayrı ölçmeyi gerektiriyor.^{[5, 6]}
3. İkilem tartışmasının etkisi Türkiye'de ne kadar? Uluslararası meta-analize karşılık gelecek kontrollü ve ölçme araçlı Türk çalışmaları az.^[6]
4. Yargı davranışa ne zaman dönüşür? Okul ortamında gerçek ahlaki kararlar (kopya, zorbalık, akran yardımı) ile ahlaki yargı düzeyinin ilişkisi az incelenmiş bir alan.^[12]
5. Sezgi ve akıl yürütme birlikte nasıl ölçülür? Sosyal sezgici modelin eğitim bağlamında sınanması, değerler eğitiminin hedeflerini yeniden düşünmeyi sağlayabilir.^[13]

Gelişim kuramlarının öteki yazıları için Piaget'nin bilişsel gelişim kuramı, Vygotsky'nin sosyokültürel kuramı ve Erikson'un psikososyal gelişim kuramı yazılarına bakabilirsiniz.

@online{bote-kohlberg-ahlak-gelisimi-kurami,
  author       = {{BÖTE Editör Ekibi}},
  title        = {Kohlberg'in Ahlak Gelişimi Kuramı: Evreler, Kanıt ve Eleştiri},
  organization = {BÖTE Blog},
  year         = {2026},
  date         = {2026-09-26},
  url          = {https://bote.web.tr/blog/kohlberg-ahlak-gelisimi-kurami},
  langid       = {turkish}
}

<blockquote class="bote-atif" cite="https://bote.web.tr/blog/kohlberg-ahlak-gelisimi-kurami">
  <p><strong><a href="https://bote.web.tr/blog/kohlberg-ahlak-gelisimi-kurami">Kohlberg'in Ahlak Gelişimi Kuramı: Evreler, Kanıt ve Eleştiri</a></strong> · BÖTE Blog</p>
  <p>BÖTE Editör Ekibi. (2026, 26 Eylül). Kohlberg'in ahlak gelişimi kuramı: Evreler, kanıt ve eleştiri. <i>BÖTE Blog</i>. https://bote.web.tr/blog/kohlberg-ahlak-gelisimi-kurami</p>
  <details>
    <summary>BibTeX</summary>
    <pre>@online{bote-kohlberg-ahlak-gelisimi-kurami,
  author       = {{BÖTE Editör Ekibi}},
  title        = {Kohlberg'in Ahlak Gelişimi Kuramı: Evreler, Kanıt ve Eleştiri},
  organization = {BÖTE Blog},
  year         = {2026},
  date         = {2026-09-26},
  url          = {https://bote.web.tr/blog/kohlberg-ahlak-gelisimi-kurami},
  langid       = {turkish}
}</pre>
  </details>
</blockquote>

<iframe src="https://bote.web.tr/blog/embed/kohlberg-ahlak-gelisimi-kurami"
  title="Kohlberg'in Ahlak Gelişimi Kuramı: Evreler, Kanıt ve Eleştiri: atıf kartı (BÖTE Blog)"
  width="100%" height="360" loading="lazy"
  style="border:0;max-width:680px"></iframe>

> **[Kohlberg'in Ahlak Gelişimi Kuramı: Evreler, Kanıt ve Eleştiri](https://bote.web.tr/blog/kohlberg-ahlak-gelisimi-kurami)** · BÖTE Blog
>
> BÖTE Editör Ekibi. (2026, 26 Eylül). Kohlberg'in ahlak gelişimi kuramı: Evreler, kanıt ve eleştiri. *BÖTE Blog*. https://bote.web.tr/blog/kohlberg-ahlak-gelisimi-kurami

```bibtex
@online{bote-kohlberg-ahlak-gelisimi-kurami,
  author       = {{BÖTE Editör Ekibi}},
  title        = {Kohlberg'in Ahlak Gelişimi Kuramı: Evreler, Kanıt ve Eleştiri},
  organization = {BÖTE Blog},
  year         = {2026},
  date         = {2026-09-26},
  url          = {https://bote.web.tr/blog/kohlberg-ahlak-gelisimi-kurami},
  langid       = {turkish}
}
```

const bibtex = `@online{bote-kohlberg-ahlak-gelisimi-kurami,
  author       = {{BÖTE Editör Ekibi}},
  title        = {Kohlberg'in Ahlak Gelişimi Kuramı: Evreler, Kanıt ve Eleştiri},
  organization = {BÖTE Blog},
  year         = {2026},
  date         = {2026-09-26},
  url          = {https://bote.web.tr/blog/kohlberg-ahlak-gelisimi-kurami},
  langid       = {turkish}
}`;

export function BoteAtif() {
  return (
    <blockquote className="bote-atif" cite="https://bote.web.tr/blog/kohlberg-ahlak-gelisimi-kurami">
      <p><a href="https://bote.web.tr/blog/kohlberg-ahlak-gelisimi-kurami"><strong>Kohlberg'in Ahlak Gelişimi Kuramı: Evreler, Kanıt ve Eleştiri</strong></a> · BÖTE Blog</p>
      <p>BÖTE Editör Ekibi. (2026, 26 Eylül). Kohlberg'in ahlak gelişimi kuramı: Evreler, kanıt ve eleştiri. <i>BÖTE Blog</i>. https://bote.web.tr/blog/kohlberg-ahlak-gelisimi-kurami</p>
      <details>
        <summary>BibTeX</summary>
        <pre>{bibtex}</pre>
      </details>
    </blockquote>
  );
}

<script setup>
const bibtex = `@online{bote-kohlberg-ahlak-gelisimi-kurami,
  author       = {{BÖTE Editör Ekibi}},
  title        = {Kohlberg'in Ahlak Gelişimi Kuramı: Evreler, Kanıt ve Eleştiri},
  organization = {BÖTE Blog},
  year         = {2026},
  date         = {2026-09-26},
  url          = {https://bote.web.tr/blog/kohlberg-ahlak-gelisimi-kurami},
  langid       = {turkish}
}`;
</script>

<template>
  <blockquote class="bote-atif" cite="https://bote.web.tr/blog/kohlberg-ahlak-gelisimi-kurami">
    <p><a href="https://bote.web.tr/blog/kohlberg-ahlak-gelisimi-kurami"><strong>Kohlberg'in Ahlak Gelişimi Kuramı: Evreler, Kanıt ve Eleştiri</strong></a> · BÖTE Blog</p>
    <p>BÖTE Editör Ekibi. (2026, 26 Eylül). Kohlberg'in ahlak gelişimi kuramı: Evreler, kanıt ve eleştiri. <i>BÖTE Blog</i>. https://bote.web.tr/blog/kohlberg-ahlak-gelisimi-kurami</p>
    <details>
      <summary>BibTeX</summary>
      <pre>{{ bibtex }}</pre>
    </details>
  </blockquote>
</template>

<script>
  const bibtex = `@online{bote-kohlberg-ahlak-gelisimi-kurami,
  author       = {{BÖTE Editör Ekibi}},
  title        = {Kohlberg'in Ahlak Gelişimi Kuramı: Evreler, Kanıt ve Eleştiri},
  organization = {BÖTE Blog},
  year         = {2026},
  date         = {2026-09-26},
  url          = {https://bote.web.tr/blog/kohlberg-ahlak-gelisimi-kurami},
  langid       = {turkish}
}`;
</script>

<blockquote class="bote-atif" cite="https://bote.web.tr/blog/kohlberg-ahlak-gelisimi-kurami">
  <p><a href="https://bote.web.tr/blog/kohlberg-ahlak-gelisimi-kurami"><strong>Kohlberg'in Ahlak Gelişimi Kuramı: Evreler, Kanıt ve Eleştiri</strong></a> · BÖTE Blog</p>
  <p>BÖTE Editör Ekibi. (2026, 26 Eylül). Kohlberg'in ahlak gelişimi kuramı: Evreler, kanıt ve eleştiri. <i>BÖTE Blog</i>. https://bote.web.tr/blog/kohlberg-ahlak-gelisimi-kurami</p>
  <details>
    <summary>BibTeX</summary>
    <pre>{bibtex}</pre>
  </details>
</blockquote>

// Sayfanızda <div id="bote-atif"></div> bulunmalı.
const yanit = await fetch("https://bote.web.tr/blog/atif/kohlberg-ahlak-gelisimi-kurami.json");
const atif = await yanit.json();

const kutu = document.getElementById("bote-atif");
const baslik = Object.assign(document.createElement("a"), { href: atif.url, textContent: atif.title });
const apa = Object.assign(document.createElement("p"), { textContent: atif.apa });
const bib = Object.assign(document.createElement("pre"), { textContent: atif.bibtex });
kutu.append(baslik, apa, bib);

import requests

atif = requests.get("https://bote.web.tr/blog/atif/kohlberg-ahlak-gelisimi-kurami.json", timeout=10).json()

print(atif["apa"])  # APA 7
with open("kaynaklar.bib", "a", encoding="utf-8") as bib:
    bib.write(atif["bibtex"] + "\n")  # BibTeX

% 1) BibTeX kaydını kaynaklar.bib dosyasına ekleyin:
%    @online{bote-kohlberg-ahlak-gelisimi-kurami,
%      author       = {{BÖTE Editör Ekibi}},
%      title        = {Kohlberg'in Ahlak Gelişimi Kuramı: Evreler, Kanıt ve Eleştiri},
%      organization = {BÖTE Blog},
%      year         = {2026},
%      date         = {2026-09-26},
%      url          = {https://bote.web.tr/blog/kohlberg-ahlak-gelisimi-kurami},
%      langid       = {turkish}
%    }

% 2) Belgede APA 7 biçemiyle kullanın:
\documentclass{article}
\usepackage[style=apa]{biblatex}
\addbibresource{kaynaklar.bib}
\begin{document}
Ayrıntı için bkz. \parencite{bote-kohlberg-ahlak-gelisimi-kurami}.
\printbibliography
\end{document}