bote.web.tr AGS rehberiniz

Yükleniyor…
    Menü
    Eğitim Teknolojileri

    İnternette Doğru Bilgi Nasıl Bulunur? Yatay Okuma

    İnternette Doğru Bilgi Nasıl Bulunur? Yatay Okuma

    İnternetteki bilginin doğru olup olmadığı nasıl anlaşılır? Kaynak, tarih ve amaç kontrolü, yatay okuma tekniği, arama ipuçları ve BTY 5. sınıf kontrol listesi.

    3 dk okuma
    AI ile Özetle

    "İnternette yazıyordu" bir bilginin doğru olduğunu göstermez. BTY 5. sınıf programı öğrencilere internette bilgiye ulaşmayı ve bu bilginin doğruluğunu değerlendirmeyi ayrı bir kazanım olarak öğretiyor. Bu yazı programın önerdiği ölçütleri ve araştırmaların en etkili bulduğu yöntemi, yatay okumayı anlatıyor.[1]

    BTY programında bilgiyi değerlendirme

    1. sınıf Bilgisayar Ağları ve İletişim temasındaki BTY.5.3.3 "İnternet ile amacına uygun olarak çalışabilme" kazanımının üç adımı var:[1]
    AdımÖğrencinin yaptığı
    aİnternette bilgiye ulaşmak için uygun kaynakları belirler
    bBilginin doğruluğunu değerlendirmek için internetteki farklı bilgi kaynaklarını kullanır
    cKullandığı kaynakları uygunluk ve verimlilik açısından değerlendirir

    Temanın tamamı için bilgisayar ağları nedir?

    Üç site, üç farklı bilgi

    Programın önerdiği etkinlik öğretici: öğrencilere aynı konuda, örneğin "Mars'ta yaşam mümkün mü?" sorusunda, üç farklı siteden içerik gösteriliyor. Biri akademik çalışmalardan alınmış bilimsel bir içerik, biri kişisel yorum, biri de yanlış bilgi içeriyor. Gruplar içerikleri üç ölçüte göre değerlendiriyor:[1]

    ÖlçütSorulacak soru
    GüvenilirlikKaynak ne tür? Kim tarafından yazılmış?
    GüncellikNe zaman yayımlanmış?
    İçerik uygunluğuKonuyla ne kadar ilgili?

    Ardından sınıf ortak bir kontrol listesi hazırlıyor: bilginin kaynağı (kim yazdı), yayımlanma tarihi, amacı (bilgilendirme, tanıtım, reklam) ve farklı güvenilir kaynaklarla (resmî kurumlar, akademik yayınlar, tanınmış haber kuruluşları) karşılaştırma. Öğrenciler bu listeyi kendi aramalarında kullanıp işe yarayıp yaramadığını test ediyor.[1]

    Yatay okuma: doğruluk denetçilerinin yöntemi

    Stanford'daki araştırmacılar Wineburg ve McGrew, internetteki bilgiyi en iyi kimin değerlendirdiğini merak etti. 10 doktoralı tarihçi, 10 profesyonel doğruluk denetçisi (fact checker) ve 25 üniversite öğrencisine canlı siteleri değerlendirtip düşündüklerini sesli söylettiler.[2]

    Sonuç şaşırtıcıydı: tarihçiler ve öğrenciler resmî görünen logolar ve alan adları gibi kolayca taklit edilebilen özelliklere sıkça kandı. Bu gruplar dikey okuyordu: sitenin içinde kalıp sayfayı inceleyerek güvenilirliğe karar veriyorlardı. Doğruluk denetçileri ise yatay okudu: siteye kısaca göz atıp çıkıyor, yeni sekmeler açarak o site ve arkasındaki kurum hakkında başka kaynakların ne dediğine bakıyordu. Denetçiler diğer gruplara göre çok daha kısa sürede, daha sağlam gerekçeli sonuçlara ulaştı.[2]

    Yöntem öğretilebilir mi? Aynı ekibin bir okul bölgesinde yaptığı saha çalışmasında yatay okuma derslerine katılan lise öğrencilerinin dijital kaynakları değerlendirme becerisi arttı.[3]

    Adım adım: bir bilgiyi kontrol etmek

    1. Dur. Paylaşmadan, inanmadan önce kontrol et. Öfkelendiren ya da çok şaşırtan haberler en çok kontrol edilmesi gerekenlerdir.
    2. Kaynağa bak. Yazı kimin, hangi kurumun? Program yazarın ve kaynağın türünün sorulmasını istiyor.[1]
    3. Yatay oku. Yeni sekmede sitenin ya da kurumun adını arat: Başkaları bu kaynak hakkında ne diyor?[2]
    4. Tarihe bak. Eski bir bilgi bugün geçerliliğini yitirmiş olabilir.
    5. Amaca bak. Bilgilendirme mi, reklam mı, tanıtım mı?[1]
    6. Karşılaştır. Aynı bilgiyi resmî kurum, akademik yayın ya da tanınmış haber kuruluşunda ara.[1]

    Arama motorunu etkili kullanmak

    Programda öğrenciler tarayıcının temel işlevlerini (yenileme, ileri-geri, sayfada arama) ve arama motorlarında belirli amaçlara yönelik aramaları (görsel, haber, dosya türüne göre) öğreniyor; 6. sınıfta bu, ileri düzey aramaya genişliyor.[1] Pratik ipuçları:

    • Anahtar kelimeleri kısa ve belirgin seç.
    • Resmî bilgi arıyorsan kurumun adını ekle (örneğin "MEB", "ÖSYM").
    • Sonuçlarda önce adrese bak: .gov.tr kamu kurumu, .edu.tr üniversite.
    • Reklam olarak işaretlenen sonuçları ayırt et.

    Yapay zekâdan gelen bilgi

    Program, araştırma sürecinde güvenli içerik filtrelerine sahip yapay zekâ destekli kaynakların öğretmen rehberliğinde sınırlı ve kontrollü kullanılmasını ve öğrencilerin bu kaynaklardan gelen bilginin güvenilirliğini sorgulamasını öngörüyor.[1] Kural aynı: önemli bir bilgi, güvenilir bir kaynaktan doğrulanmadan kullanılmaz. Ayrıntı için BTY yapay zekâ konuları.

    Ürüne dönüştürmek ve kaynak göstermek

    Grup etkinliğinin ardından her öğrenci seçtiği konuyu araştırıp sunum, afiş ya da rapora dönüştürüyor; kullandığı kaynakları ürününde belirtiyor ve araştırmayı nasıl yürüttüğünü arkadaşlarına anlatıyor. Ürünler akranlar tarafından aynı kontrol listesiyle değerlendiriliyor.[1] Sunum için sunum nasıl hazırlanır?

    DigComp 2.2 veriyi, bilgiyi ve dijital içeriği değerlendirmeyi "bilgi ve veri okuryazarlığı" alanının parçası sayıyor;[4] ISTE de öğrenciden kaynakların doğruluğunu, bakış açısını ve güvenilirliğini değerlendiren bir "bilgi oluşturucu" olmasını bekliyor.[5] Programın resmî sayfasında temaya göre içerikler yer alıyor.[6]

    Özet

    • Bir bilgiyi kontrol etmenin üç sorusu: Kim yazdı? Ne zaman yazıldı? Amacı ne?
    • Yatay okuma: siteyi uzun uzun incelemek yerine yeni sekmede o site ve yazar hakkında araştırmak.
    • Araştırmada profesyonel doğruluk denetçileri yatay okuyarak tarihçi ve öğrencilerden daha kısa sürede daha sağlam karara vardı.
    • Resmî kurumlar, akademik yayınlar ve tanınmış haber kuruluşlarıyla karşılaştırmak.
    • BTY 5. sınıfta BTY.5.3.3 kazanımı: güvenilirlik, güncellik ve içerik uygunluğu ölçütleri.

    Sık sorulan sorular

    İnternetteki bilginin doğru olduğu nasıl anlaşılır?

    Bilginin kim tarafından yazıldığına, ne zaman yayımlandığına ve amacına (bilgilendirme, reklam, tanıtım) bakın; aynı bilgiyi resmî kurum ve akademik kaynaklarla karşılaştırın.

    Yatay okuma nedir?

    Bir siteyi değerlendirmek için o sitede kalmak yerine yeni sekmeler açıp site ve yazar hakkında başkalarının ne dediğini araştırmaktır. Profesyonel doğruluk denetçilerinin kullandığı yöntemdir.

    Güvenilir kaynak nasıl anlaşılır?

    Yazarı ve kurumu belli, tarihi yazılı, kaynak gösteren, başka güvenilir kaynaklarla tutarlı bilgiler güvenilirlik işaretidir. Resmî görünen logo ya da alan adı tek başına yeterli değildir.

    Güvenilir siteler hangileri?

    Resmî kurumların siteleri (.gov.tr), üniversiteler (.edu.tr), akademik yayınlar ve tanınmış haber kuruluşları genelde daha güvenilirdir; yine de bilgi karşılaştırılarak kontrol edilmelidir.

    Yapay zekânın verdiği bilgi doğru mu?

    Her zaman değil. BTY programı yapay zekâdan gelen bilginin güvenilirliğinin sorgulanmasını istiyor; önemli bir bilgi güvenilir bir kaynaktan doğrulanmalı.

    Bu konu hangi sınıfta işleniyor?

    Maarif Modeli BTY programında 5. sınıf, Bilgisayar Ağları ve İletişim temasında BTY.5.3.3 İnternet ile amacına uygun olarak çalışabilme kazanımıyla.

    Kaynaklar

    1. 1

      Millî Eğitim Bakanlığı Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı (2025). Bilişim Teknolojileri ve Yazılım Dersi Öğretim Programı (5 ve 6. Sınıflar), Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli 2025. ↑ Metinde: abcçdefgğh

    2. 2

      Wineburg, S. ve McGrew, S. (2019). Lateral reading and the nature of expertise: Reading less and learning more when evaluating digital information. Teachers College Record, 121(11), 1–40. ↑ Metinde: abc

    Tümünü gör · 4 kaynak dahaDaha az göster
    1. 3

      Wineburg, S., Breakstone, J., McGrew, S., Smith, M. D. ve Ortega, T. (2022). Lateral reading on the open Internet: A district-wide field study in high school government classes. Journal of Educational Psychology, 114(5), 893–909. ↑ Metinde göster

    2. 4

      Vuorikari, R., Kluzer, S. ve Punie, Y. (2022). DigComp 2.2: The Digital Competence Framework for Citizens. Publications Office of the European Union. ↑ Metinde göster

    3. 5

      International Society for Technology in Education (ISTE) (2016). ISTE Standards: For Students. ↑ Metinde göster

    4. 6

      Millî Eğitim Bakanlığı (2026). Bilişim Teknolojileri ve Yazılım Dersi (Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli öğretim programı sayfası). ↑ Metinde göster

    Atıf

    APA 7

    BÖTE Editör Ekibi. (2026, 31 Ekim). İnternette Doğru Bilgi Nasıl Bulunur? Yatay Okuma. BÖTE Blog. https://bote.web.tr/blog/internette-dogru-bilgi-nasil-bulunur

    BibTeX

    @online{bote-internette-dogru-bilgi-nasil-bulunur,
  author       = {{BÖTE Editör Ekibi}},
  title        = {İnternette Doğru Bilgi Nasıl Bulunur? Yatay Okuma},
  organization = {BÖTE Blog},
  year         = {2026},
  date         = {2026-10-31},
  url          = {https://bote.web.tr/blog/internette-dogru-bilgi-nasil-bulunur},
  langid       = {turkish}
}

    Sitene göm

    Atıf kartını kendi sitenize ya da ders sayfanıza ekleyin. Kart APA 7 ve BibTeX kaydını birlikte taşır.

    Her sitede çalışır, JavaScript gerektirmez; bağlantı arama motorlarınca da görülür.

    <blockquote class="bote-atif" cite="https://bote.web.tr/blog/internette-dogru-bilgi-nasil-bulunur">
  <p><strong><a href="https://bote.web.tr/blog/internette-dogru-bilgi-nasil-bulunur">İnternette Doğru Bilgi Nasıl Bulunur? Yatay Okuma</a></strong> · BÖTE Blog</p>
  <p>BÖTE Editör Ekibi. (2026, 31 Ekim). İnternette Doğru Bilgi Nasıl Bulunur? Yatay Okuma. <i>BÖTE Blog</i>. https://bote.web.tr/blog/internette-dogru-bilgi-nasil-bulunur</p>
  <details>
    <summary>BibTeX</summary>
    <pre>@online{bote-internette-dogru-bilgi-nasil-bulunur,
  author       = {{BÖTE Editör Ekibi}},
  title        = {İnternette Doğru Bilgi Nasıl Bulunur? Yatay Okuma},
  organization = {BÖTE Blog},
  year         = {2026},
  date         = {2026-10-31},
  url          = {https://bote.web.tr/blog/internette-dogru-bilgi-nasil-bulunur},
  langid       = {turkish}
}</pre>
  </details>
</blockquote>

    Hazır atıf kartı; yazı güncellendiğinde kart da kendiliğinden güncellenir.

    <iframe src="https://bote.web.tr/blog/embed/internette-dogru-bilgi-nasil-bulunur"
  title="İnternette Doğru Bilgi Nasıl Bulunur? Yatay Okuma: atıf kartı (BÖTE Blog)"
  width="100%" height="360" loading="lazy"
  style="border:0;max-width:680px"></iframe>

    README, GitHub, Notion ve statik site üreticileri için.

    > **[İnternette Doğru Bilgi Nasıl Bulunur? Yatay Okuma](https://bote.web.tr/blog/internette-dogru-bilgi-nasil-bulunur)** · BÖTE Blog
>
> BÖTE Editör Ekibi. (2026, 31 Ekim). İnternette Doğru Bilgi Nasıl Bulunur? Yatay Okuma. *BÖTE Blog*. https://bote.web.tr/blog/internette-dogru-bilgi-nasil-bulunur

```bibtex
@online{bote-internette-dogru-bilgi-nasil-bulunur,
  author       = {{BÖTE Editör Ekibi}},
  title        = {İnternette Doğru Bilgi Nasıl Bulunur? Yatay Okuma},
  organization = {BÖTE Blog},
  year         = {2026},
  date         = {2026-10-31},
  url          = {https://bote.web.tr/blog/internette-dogru-bilgi-nasil-bulunur},
  langid       = {turkish}
}
```

    React ve Next.js bileşeni.

    const bibtex = `@online{bote-internette-dogru-bilgi-nasil-bulunur,
  author       = {{BÖTE Editör Ekibi}},
  title        = {İnternette Doğru Bilgi Nasıl Bulunur? Yatay Okuma},
  organization = {BÖTE Blog},
  year         = {2026},
  date         = {2026-10-31},
  url          = {https://bote.web.tr/blog/internette-dogru-bilgi-nasil-bulunur},
  langid       = {turkish}
}`;

export function BoteAtif() {
  return (
    <blockquote className="bote-atif" cite="https://bote.web.tr/blog/internette-dogru-bilgi-nasil-bulunur">
      <p><a href="https://bote.web.tr/blog/internette-dogru-bilgi-nasil-bulunur"><strong>İnternette Doğru Bilgi Nasıl Bulunur? Yatay Okuma</strong></a> · BÖTE Blog</p>
      <p>BÖTE Editör Ekibi. (2026, 31 Ekim). İnternette Doğru Bilgi Nasıl Bulunur? Yatay Okuma. <i>BÖTE Blog</i>. https://bote.web.tr/blog/internette-dogru-bilgi-nasil-bulunur</p>
      <details>
        <summary>BibTeX</summary>
        <pre>{bibtex}</pre>
      </details>
    </blockquote>
  );
}

    Vue 3 tek dosya bileşeni (Nuxt ile de çalışır).

    <script setup>
const bibtex = `@online{bote-internette-dogru-bilgi-nasil-bulunur,
  author       = {{BÖTE Editör Ekibi}},
  title        = {İnternette Doğru Bilgi Nasıl Bulunur? Yatay Okuma},
  organization = {BÖTE Blog},
  year         = {2026},
  date         = {2026-10-31},
  url          = {https://bote.web.tr/blog/internette-dogru-bilgi-nasil-bulunur},
  langid       = {turkish}
}`;
</script>

<template>
  <blockquote class="bote-atif" cite="https://bote.web.tr/blog/internette-dogru-bilgi-nasil-bulunur">
    <p><a href="https://bote.web.tr/blog/internette-dogru-bilgi-nasil-bulunur"><strong>İnternette Doğru Bilgi Nasıl Bulunur? Yatay Okuma</strong></a> · BÖTE Blog</p>
    <p>BÖTE Editör Ekibi. (2026, 31 Ekim). İnternette Doğru Bilgi Nasıl Bulunur? Yatay Okuma. <i>BÖTE Blog</i>. https://bote.web.tr/blog/internette-dogru-bilgi-nasil-bulunur</p>
    <details>
      <summary>BibTeX</summary>
      <pre>{{ bibtex }}</pre>
    </details>
  </blockquote>
</template>

    Svelte ve SvelteKit bileşeni.

    <script>
  const bibtex = `@online{bote-internette-dogru-bilgi-nasil-bulunur,
  author       = {{BÖTE Editör Ekibi}},
  title        = {İnternette Doğru Bilgi Nasıl Bulunur? Yatay Okuma},
  organization = {BÖTE Blog},
  year         = {2026},
  date         = {2026-10-31},
  url          = {https://bote.web.tr/blog/internette-dogru-bilgi-nasil-bulunur},
  langid       = {turkish}
}`;
</script>

<blockquote class="bote-atif" cite="https://bote.web.tr/blog/internette-dogru-bilgi-nasil-bulunur">
  <p><a href="https://bote.web.tr/blog/internette-dogru-bilgi-nasil-bulunur"><strong>İnternette Doğru Bilgi Nasıl Bulunur? Yatay Okuma</strong></a> · BÖTE Blog</p>
  <p>BÖTE Editör Ekibi. (2026, 31 Ekim). İnternette Doğru Bilgi Nasıl Bulunur? Yatay Okuma. <i>BÖTE Blog</i>. https://bote.web.tr/blog/internette-dogru-bilgi-nasil-bulunur</p>
  <details>
    <summary>BibTeX</summary>
    <pre>{bibtex}</pre>
  </details>
</blockquote>

    Atıf verisini JSON olarak çekip sayfaya ekler.

    // Sayfanızda <div id="bote-atif"></div> bulunmalı.
const yanit = await fetch("https://bote.web.tr/blog/atif/internette-dogru-bilgi-nasil-bulunur.json");
const atif = await yanit.json();

const kutu = document.getElementById("bote-atif");
const baslik = Object.assign(document.createElement("a"), { href: atif.url, textContent: atif.title });
const apa = Object.assign(document.createElement("p"), { textContent: atif.apa });
const bib = Object.assign(document.createElement("pre"), { textContent: atif.bibtex });
kutu.append(baslik, apa, bib);

    APA 7 metnini yazdırır, BibTeX kaydını .bib dosyasına ekler.

    import requests

atif = requests.get("https://bote.web.tr/blog/atif/internette-dogru-bilgi-nasil-bulunur.json", timeout=10).json()

print(atif["apa"])  # APA 7
with open("kaynaklar.bib", "a", encoding="utf-8") as bib:
    bib.write(atif["bibtex"] + "\n")  # BibTeX

    biblatex ile APA 7 biçeminde kaynakça.

    % 1) BibTeX kaydını kaynaklar.bib dosyasına ekleyin:
%    @online{bote-internette-dogru-bilgi-nasil-bulunur,
%      author       = {{BÖTE Editör Ekibi}},
%      title        = {İnternette Doğru Bilgi Nasıl Bulunur? Yatay Okuma},
%      organization = {BÖTE Blog},
%      year         = {2026},
%      date         = {2026-10-31},
%      url          = {https://bote.web.tr/blog/internette-dogru-bilgi-nasil-bulunur},
%      langid       = {turkish}
%    }

% 2) Belgede APA 7 biçemiyle kullanın:
\documentclass{article}
\usepackage[style=apa]{biblatex}
\addbibresource{kaynaklar.bib}
\begin{document}
Ayrıntı için bkz. \parencite{bote-internette-dogru-bilgi-nasil-bulunur}.
\printbibliography
\end{document}
    Nasıl eklenir? JSON verisi

    Yayın tarihi:

    Google'da tercih edilen kaynak olarak ekleyin Google Haberler'de takip edin

    Bunlar da ilginizi çekebilir
    İş birliği

    Ücretsiz indir ve kaydol

    Üniversite hayatının fırsatları tek uygulamada

    App Store'dan indirGoogle Play'den indirAppGallery'den indir
    UniConnectly'yi keşfet