bote.web.tr AGS rehberiniz

Yükleniyor…
    Menü
    Eğitim Bilimleri ve Kuramlar

    Biçimlendirici Değerlendirme Nedir? Örnekler ve Kanıtlar

    Biçimlendirici Değerlendirme Nedir? Örnekler ve Kanıtlar

    Biçimlendirici (formatif) değerlendirme nedir, düzey belirleyici değerlendirmeden farkı, sınıf örnekleri, geri bildirim, meta-analiz bulguları ve Maarif Modeli.

    3 dk okuma
    AI ile Özetle

    Biçimlendirici değerlendirme, öğretmenin dersi sürdürürken "öğrenciler nerede, neyi anladı, neyi anlamadı" sorusunu sorması ve cevaba göre öğretimini ayarlaması. Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nin "süreç odaklı ölçme" vurgusuyla gündeme yeniden geldi. Bu yazı kavramı, sınıf örneklerini ve araştırmaların gerçekte ne kadar etki bulduğunu topluyor.[1]

    Kavram: süreç içinde değerlendirme

    Değerlendirme iki farklı amaçla yapılabilir. Düzey belirleyici (summatif) değerlendirme bir ünitenin ya da dönemin sonunda ulaşılan düzeyi belirler ve not üretir. Biçimlendirici (formatif) değerlendirme ise öğretim sürerken yapılır; amacı not vermek değil, öğrenmeyi geliştirmek için kanıt toplamaktır.

    Alanın kurucu metni Black ve Wiliam'ın 1998'deki kapsamlı derlemesi: yazarlar sınıf içi değerlendirme üzerine çok sayıda çalışmayı inceleyerek öğretim sürecinde öğrenciye geri bildirim verip öğretimi buna göre ayarlamanın öğrenmeyi belirgin biçimde artırabildiğini savundu.[1] Wiliam daha sonra kavramı "öğrenme için değerlendirme" olarak tanımlayıp beş temel stratejiye ayırdı: öğrenme hedeflerini ve başarı ölçütlerini netleştirmek, öğrenmeyi gösteren etkili sınıf tartışmaları ve görevler düzenlemek, öğrenmeyi ilerleten geri bildirim vermek, öğrencileri birbirleri için öğretim kaynağı yapmak ve öğrencileri kendi öğrenmelerinin sahibi yapmak.[2]

    Sınıfta nasıl görünür?

    Wiliam'ın beş stratejisi sınıfta şöyle somutlaşabilir:[2]

    StratejiSınıf örneği
    Hedefleri netleştirmekDersin başında "bugün sonunda şunu yapabileceksiniz" ve iyi bir cevabın ölçütleri
    Öğrenmeyi görünür kılmakHerkesin aynı anda cevap verdiği sorular, ders sonu çıkış kartları
    İlerleten geri bildirimNot yerine "neyi iyi yaptın, bir sonraki adım ne" yorumu
    Akranlar kaynakAkran değerlendirmesi, eşli kontrol
    Öğrenci sahiplenmesiÖz değerlendirme, kendi hatasını bulup düzeltme

    Veri notu: Stratejiler Wiliam (2011); sınıf örnekleri bizim uyarlamamız.

    Kısa sınamalar da biçimlendirici değerlendirmenin bir aracı ve kendisi de öğrenmeyi güçlendiriyor: Roediger ve Karpicke'nin deneylerinde önceden sınanan öğrenciler bir hafta sonra metni yeniden çalışanlardan daha fazlasını hatırladı.[3] Dunlosky ve arkadaşları da deneme sınavlarını yararı en yüksek çalışma teknikleri arasında saydı.[4]

    Geri bildirim: işin kalbi

    Biçimlendirici değerlendirmenin işe yarayıp yaramaması büyük ölçüde geri bildirimin niteliğine bağlı. Hattie ve Timperley'nin modeline göre geri bildirim öğrenmeyi en güçlü etkileyen etkenlerden biri, ama etkisi olumlu da olumsuz da olabiliyor; türü ve veriliş biçimi belirleyici.[5] Wisniewski, Zierer ve Hattie'nin 435 çalışmayı, 994 etki büyüklüğünü ve 61.000'den fazla katılımcıyı kapsayan meta-analizi geri bildirimin ortalama etkisini d = 0,48 buldu; ama sonuçlar çok heterojendi: etkiyi büyük ölçüde geri bildirimin taşıdığı bilginin içeriği belirliyordu ve bilişsel ve motor beceriler üzerindeki etki, motivasyon ve davranış üzerindekinden yüksekti.[6] Pratik sonuç: "aferin" ya da yalnız bir not değil, öğrencinin bir sonraki adımını gösteren bilgi.

    Kanıtlar ne kadar güçlü?

    Biçimlendirici değerlendirme için sık sık 0,40 ile 0,70 arasında etki büyüklükleri dile getiriliyor. Kingston ve Nash bu iddiayı sınadı: 300'den fazla çalışmayı taradılar, ama çoğunun deseni yorumlanamayacak kadar zayıftı; yalnız 13 çalışmadan 42 bağımsız etki büyüklüğü hesaplanabildi. Ağırlıklı ortalama etki 0,20, medyan 0,25 çıktı; etki Türkçe ve dil derslerinde matematik ve fen bilimlerinden biraz daha yüksek görünüyordu.[7] Yani biçimlendirici değerlendirme işe yarıyor, ama mucize değil; etkisi uygulamanın niteliğine bağlı.

    Uygulamada sık yapılan hatalar

    Biçimlendirici değerlendirme çoğu zaman yanlış uygulanıyor. En yaygın hata, her kısa sınavı nota çevirmek: Wiliam'a göre biçimlendirici değerlendirmeyi biçimlendirici yapan, kanıtın öğretimi ve öğrenmeyi ayarlamak için kullanılması; not üretmek değil.[2] İkinci hata, toplanan kanıta göre öğretimin değişmemesi: çıkış kartlarında sınıfın yarısının konuyu anlamadığı görülüp ertesi gün yeni konuya geçilirse, değerlendirme biçimlendirici olmaktan çıkıyor. Üçüncü hata, geri bildirimin yalnız not ya da genel övgü olması. Hattie ve Timperley'nin modeline göre etkili geri bildirim üç soruya cevap veriyor: hedef nedir, şu an nerede duruyorum, bir sonraki adım ne?[5]

    Bir de zaman sorunu var. Her öğrenciye her gün yazılı geri bildirim vermek gerçekçi değil. Bu yüzden Wiliam akran ve öz değerlendirmeyi stratejinin parçası sayıyor: öğrenciler açık başarı ölçütleriyle birbirlerinin ve kendi işlerinin değerlendirilmesine katıldığında, geri bildirim yükü paylaşılıyor ve öğrenciler kendi öğrenmelerinin sahibi oluyor.[2]

    Maarif Modeli ve AGS

    MEB'in 2024 genelgesi Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nde sınıf içi ölçmenin süreç odaklı olacağını ve öğrencinin öğrenme eksiklerine dair veri üreteceğini, öğretim yılı içinde öğrencileri akademik başarıya göre sıralayan il, ilçe ve okul geneli sınavların yapılmayacağını açıkladı; modelin temel ilkeleri arasında "öğrenme kanıtları" ve "ön değerlendirme" de var.[8] Bu ilkeler biçimlendirici değerlendirmenin doğrudan karşılığı. AGS'nin eğitim bilimleri alt testinde eğitimde ölçme ve değerlendirme ile Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli ayrı başlıklar.[9] Değerlendirmenin teknik temelleri için geçerlik ve güvenirlik nedir?

    Özet

    • Biçimlendirici değerlendirme, öğretim sürerken öğrencinin nerede olduğunu görüp öğretimi buna göre ayarlamak; düzey belirleyici değerlendirme ise sonunda not vermek.
    • Black ve Wiliam'ın 1998 derlemesi alanı başlattı; sonraki bir meta-analiz ortalama etkiyi 0,20 buldu ve sık dile getirilen 0,70 iddiasının desteklenmediğini gösterdi.
    • Geri bildirim araştırmalarının geniş bir meta-analizinde ortalama etki d = 0,48; etkiyi geri bildirimin içeriği belirliyor.
    • Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli sınıf içi ölçmeyi süreç odaklı tanımlıyor.
    • AGS eğitim bilimlerinde "eğitimde ölçme ve değerlendirme" ayrı bir konu.

    Sık sorulan sorular

    Biçimlendirici değerlendirme nedir?

    Öğretim sürecinde öğrencinin öğrenme durumuna dair kanıt toplayıp bu kanıtı hem öğretimi hem öğrencinin öğrenmesini ayarlamak için kullanmak. Formatif değerlendirme ya da öğrenme için değerlendirme olarak da anılıyor.

    Biçimlendirici ile düzey belirleyici değerlendirme farkı nedir?

    Biçimlendirici değerlendirme süreç içinde öğrenmeyi geliştirmek için, düzey belirleyici (summatif) değerlendirme ise bir dönemin ya da ünitenin sonunda ulaşılan düzeyi belirlemek ve not vermek için yapılıyor.

    Biçimlendirici değerlendirme örnekleri nelerdir?

    Ders sonu çıkış kartları, kısa sınama soruları, öğrencilere hedefleri ve başarı ölçütlerini önceden açıklamak, not yerine açıklayıcı geri bildirim vermek, akran ve öz değerlendirme.

    Biçimlendirici değerlendirme işe yarıyor mu?

    Evet, ama etkisi sık iddia edildiği kadar büyük değil. Kingston ve Nash'in meta-analizinde ağırlıklı ortalama etki 0,20 oldu. Geri bildirim araştırmalarının meta-analizinde ortalama etki d = 0,48 bulundu ve etkinin geri bildirimin içeriğine bağlı olduğu görüldü.

    Maarif Modeli'nde ölçme nasıl?

    MEB'in 2024 genelgesine göre sınıf içi ölçme süreç odaklı ve öğrencinin öğrenme eksiklerine dair veri üretecek biçimde; öğretim yılı içinde öğrencileri sıralayan il, ilçe ve okul geneli sınavlar yapılmıyor.

    AGS'de biçimlendirici değerlendirme çıkar mı?

    AGS eğitim bilimleri alt testinde eğitimde ölçme ve değerlendirme ve Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli ayrı başlıklar; değerlendirme türleri bu konuların içinde.

    Kaynaklar

    1. 1

      Black, P. ve Wiliam, D. (1998). Assessment and classroom learning. Assessment in Education: Principles, Policy & Practice, 5(1), 7–74. ↑ Metinde: ab

    2. 2

      Wiliam, D. (2011). What is assessment for learning?. Studies in Educational Evaluation, 37(1), 3–14. ↑ Metinde: abcç

    Tümünü gör · 7 kaynak dahaDaha az göster
    1. 3

      Roediger, H. L. ve Karpicke, J. D. (2006). Test-enhanced learning: Taking memory tests improves long-term retention. Psychological Science, 17(3), 249–255. ↑ Metinde göster

    2. 4

      Dunlosky, J., Rawson, K. A., Marsh, E. J., Nathan, M. J. ve Willingham, D. T. (2013). Improving students' learning with effective learning techniques: Promising directions from cognitive and educational psychology. Psychological Science in the Public Interest, 14(1), 4–58. ↑ Metinde göster

    3. 5

      Hattie, J. ve Timperley, H. (2007). The power of feedback. Review of Educational Research, 77(1), 81–112. ↑ Metinde: ab

    4. 6

      Wisniewski, B., Zierer, K. ve Hattie, J. (2020). The power of feedback revisited: A meta-analysis of educational feedback research. Frontiers in Psychology, 10, 3087. ↑ Metinde göster

    5. 7

      Kingston, N. ve Nash, B. (2011). Formative assessment: A meta-analysis and a call for research. Educational Measurement: Issues and Practice, 30(4), 28–37. ↑ Metinde göster

    6. 8

      Millî Eğitim Bakanlığı (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'ne İlişkin Genelge Yayımlandı. ↑ Metinde göster

    7. 9

      ÖSYM (2026). 2026 Millî Eğitim Bakanlığı Akademi Giriş Sınavı (MEB-AGS) Kılavuzu. ↑ Metinde göster

    Atıf

    APA 7

    BÖTE Editör Ekibi. (2026, 31 Ekim). Biçimlendirici Değerlendirme Nedir? Örnekler ve Kanıtlar. BÖTE Blog. https://bote.web.tr/blog/bicimlendirici-degerlendirme-nedir

    BibTeX

    @online{bote-bicimlendirici-degerlendirme-nedir,
  author       = {{BÖTE Editör Ekibi}},
  title        = {Biçimlendirici Değerlendirme Nedir? Örnekler ve Kanıtlar},
  organization = {BÖTE Blog},
  year         = {2026},
  date         = {2026-10-31},
  url          = {https://bote.web.tr/blog/bicimlendirici-degerlendirme-nedir},
  langid       = {turkish}
}

    Sitene göm

    Atıf kartını kendi sitenize ya da ders sayfanıza ekleyin. Kart APA 7 ve BibTeX kaydını birlikte taşır.

    Her sitede çalışır, JavaScript gerektirmez; bağlantı arama motorlarınca da görülür.

    <blockquote class="bote-atif" cite="https://bote.web.tr/blog/bicimlendirici-degerlendirme-nedir">
  <p><strong><a href="https://bote.web.tr/blog/bicimlendirici-degerlendirme-nedir">Biçimlendirici Değerlendirme Nedir? Örnekler ve Kanıtlar</a></strong> · BÖTE Blog</p>
  <p>BÖTE Editör Ekibi. (2026, 31 Ekim). Biçimlendirici Değerlendirme Nedir? Örnekler ve Kanıtlar. <i>BÖTE Blog</i>. https://bote.web.tr/blog/bicimlendirici-degerlendirme-nedir</p>
  <details>
    <summary>BibTeX</summary>
    <pre>@online{bote-bicimlendirici-degerlendirme-nedir,
  author       = {{BÖTE Editör Ekibi}},
  title        = {Biçimlendirici Değerlendirme Nedir? Örnekler ve Kanıtlar},
  organization = {BÖTE Blog},
  year         = {2026},
  date         = {2026-10-31},
  url          = {https://bote.web.tr/blog/bicimlendirici-degerlendirme-nedir},
  langid       = {turkish}
}</pre>
  </details>
</blockquote>

    Hazır atıf kartı; yazı güncellendiğinde kart da kendiliğinden güncellenir.

    <iframe src="https://bote.web.tr/blog/embed/bicimlendirici-degerlendirme-nedir"
  title="Biçimlendirici Değerlendirme Nedir? Örnekler ve Kanıtlar: atıf kartı (BÖTE Blog)"
  width="100%" height="360" loading="lazy"
  style="border:0;max-width:680px"></iframe>

    README, GitHub, Notion ve statik site üreticileri için.

    > **[Biçimlendirici Değerlendirme Nedir? Örnekler ve Kanıtlar](https://bote.web.tr/blog/bicimlendirici-degerlendirme-nedir)** · BÖTE Blog
>
> BÖTE Editör Ekibi. (2026, 31 Ekim). Biçimlendirici Değerlendirme Nedir? Örnekler ve Kanıtlar. *BÖTE Blog*. https://bote.web.tr/blog/bicimlendirici-degerlendirme-nedir

```bibtex
@online{bote-bicimlendirici-degerlendirme-nedir,
  author       = {{BÖTE Editör Ekibi}},
  title        = {Biçimlendirici Değerlendirme Nedir? Örnekler ve Kanıtlar},
  organization = {BÖTE Blog},
  year         = {2026},
  date         = {2026-10-31},
  url          = {https://bote.web.tr/blog/bicimlendirici-degerlendirme-nedir},
  langid       = {turkish}
}
```

    React ve Next.js bileşeni.

    const bibtex = `@online{bote-bicimlendirici-degerlendirme-nedir,
  author       = {{BÖTE Editör Ekibi}},
  title        = {Biçimlendirici Değerlendirme Nedir? Örnekler ve Kanıtlar},
  organization = {BÖTE Blog},
  year         = {2026},
  date         = {2026-10-31},
  url          = {https://bote.web.tr/blog/bicimlendirici-degerlendirme-nedir},
  langid       = {turkish}
}`;

export function BoteAtif() {
  return (
    <blockquote className="bote-atif" cite="https://bote.web.tr/blog/bicimlendirici-degerlendirme-nedir">
      <p><a href="https://bote.web.tr/blog/bicimlendirici-degerlendirme-nedir"><strong>Biçimlendirici Değerlendirme Nedir? Örnekler ve Kanıtlar</strong></a> · BÖTE Blog</p>
      <p>BÖTE Editör Ekibi. (2026, 31 Ekim). Biçimlendirici Değerlendirme Nedir? Örnekler ve Kanıtlar. <i>BÖTE Blog</i>. https://bote.web.tr/blog/bicimlendirici-degerlendirme-nedir</p>
      <details>
        <summary>BibTeX</summary>
        <pre>{bibtex}</pre>
      </details>
    </blockquote>
  );
}

    Vue 3 tek dosya bileşeni (Nuxt ile de çalışır).

    <script setup>
const bibtex = `@online{bote-bicimlendirici-degerlendirme-nedir,
  author       = {{BÖTE Editör Ekibi}},
  title        = {Biçimlendirici Değerlendirme Nedir? Örnekler ve Kanıtlar},
  organization = {BÖTE Blog},
  year         = {2026},
  date         = {2026-10-31},
  url          = {https://bote.web.tr/blog/bicimlendirici-degerlendirme-nedir},
  langid       = {turkish}
}`;
</script>

<template>
  <blockquote class="bote-atif" cite="https://bote.web.tr/blog/bicimlendirici-degerlendirme-nedir">
    <p><a href="https://bote.web.tr/blog/bicimlendirici-degerlendirme-nedir"><strong>Biçimlendirici Değerlendirme Nedir? Örnekler ve Kanıtlar</strong></a> · BÖTE Blog</p>
    <p>BÖTE Editör Ekibi. (2026, 31 Ekim). Biçimlendirici Değerlendirme Nedir? Örnekler ve Kanıtlar. <i>BÖTE Blog</i>. https://bote.web.tr/blog/bicimlendirici-degerlendirme-nedir</p>
    <details>
      <summary>BibTeX</summary>
      <pre>{{ bibtex }}</pre>
    </details>
  </blockquote>
</template>

    Svelte ve SvelteKit bileşeni.

    <script>
  const bibtex = `@online{bote-bicimlendirici-degerlendirme-nedir,
  author       = {{BÖTE Editör Ekibi}},
  title        = {Biçimlendirici Değerlendirme Nedir? Örnekler ve Kanıtlar},
  organization = {BÖTE Blog},
  year         = {2026},
  date         = {2026-10-31},
  url          = {https://bote.web.tr/blog/bicimlendirici-degerlendirme-nedir},
  langid       = {turkish}
}`;
</script>

<blockquote class="bote-atif" cite="https://bote.web.tr/blog/bicimlendirici-degerlendirme-nedir">
  <p><a href="https://bote.web.tr/blog/bicimlendirici-degerlendirme-nedir"><strong>Biçimlendirici Değerlendirme Nedir? Örnekler ve Kanıtlar</strong></a> · BÖTE Blog</p>
  <p>BÖTE Editör Ekibi. (2026, 31 Ekim). Biçimlendirici Değerlendirme Nedir? Örnekler ve Kanıtlar. <i>BÖTE Blog</i>. https://bote.web.tr/blog/bicimlendirici-degerlendirme-nedir</p>
  <details>
    <summary>BibTeX</summary>
    <pre>{bibtex}</pre>
  </details>
</blockquote>

    Atıf verisini JSON olarak çekip sayfaya ekler.

    // Sayfanızda <div id="bote-atif"></div> bulunmalı.
const yanit = await fetch("https://bote.web.tr/blog/atif/bicimlendirici-degerlendirme-nedir.json");
const atif = await yanit.json();

const kutu = document.getElementById("bote-atif");
const baslik = Object.assign(document.createElement("a"), { href: atif.url, textContent: atif.title });
const apa = Object.assign(document.createElement("p"), { textContent: atif.apa });
const bib = Object.assign(document.createElement("pre"), { textContent: atif.bibtex });
kutu.append(baslik, apa, bib);

    APA 7 metnini yazdırır, BibTeX kaydını .bib dosyasına ekler.

    import requests

atif = requests.get("https://bote.web.tr/blog/atif/bicimlendirici-degerlendirme-nedir.json", timeout=10).json()

print(atif["apa"])  # APA 7
with open("kaynaklar.bib", "a", encoding="utf-8") as bib:
    bib.write(atif["bibtex"] + "\n")  # BibTeX

    biblatex ile APA 7 biçeminde kaynakça.

    % 1) BibTeX kaydını kaynaklar.bib dosyasına ekleyin:
%    @online{bote-bicimlendirici-degerlendirme-nedir,
%      author       = {{BÖTE Editör Ekibi}},
%      title        = {Biçimlendirici Değerlendirme Nedir? Örnekler ve Kanıtlar},
%      organization = {BÖTE Blog},
%      year         = {2026},
%      date         = {2026-10-31},
%      url          = {https://bote.web.tr/blog/bicimlendirici-degerlendirme-nedir},
%      langid       = {turkish}
%    }

% 2) Belgede APA 7 biçemiyle kullanın:
\documentclass{article}
\usepackage[style=apa]{biblatex}
\addbibresource{kaynaklar.bib}
\begin{document}
Ayrıntı için bkz. \parencite{bote-bicimlendirici-degerlendirme-nedir}.
\printbibliography
\end{document}
    Nasıl eklenir? JSON verisi

    Yayın tarihi:

    Google'da tercih edilen kaynak olarak ekleyin Google Haberler'de takip edin

    Bunlar da ilginizi çekebilir
    İş birliği

    Ücretsiz indir ve kaydol

    Üniversite hayatının fırsatları tek uygulamada

    App Store'dan indirGoogle Play'den indirAppGallery'den indir
    UniConnectly'yi keşfet