TALIS Nedir? TALIS 2024 Türkiye Sonuçları ve Öğretmenler

"Türkiye'de öğretmenler OECD'deki meslektaşlarından daha genç, daha az saat çalışıyor, ama maaşından çok daha az memnun." Bu cümlenin kaynağı TALIS'tir: OECD'nin öğretmenlere ve okul müdürlerine uyguladığı uluslararası anket. PISA öğrencilerin ne bildiğini ölçerken TALIS, onlara ders veren öğretmenlerin nasıl çalıştığını ve mesleklerini nasıl gördüğünü sorar. Bu yazı TALIS'in ne olduğunu, nasıl yapıldığını ve Türkiye'nin hangi döngülere katıldığını anlatıyor; ardından TALIS 2024 Türkiye sonuçlarını 2018 ile karşılaştırıyor, Türkiye'deki araştırmaları ve verinin sınırlılıklarını ele alıyor.

TALIS nedir?

TALIS (Teaching and Learning International Survey), Türkçede Uluslararası Öğretim ve Öğrenim Anketi olarak anılır.^[1] OECD'ye göre TALIS, öğretmenlere ve okul müdürlerine yönelik en büyük uluslararası ankettir. İlk kez 2008'de yapıldı; ardından 2013, 2018 ve 2024'te uygulandı. Amacı, öğretmenler, öğretim ve okul müdürleri hakkında uluslararası düzeyde karşılaştırılabilir bilgi toplayarak öğretmenlerin ve müdürlerin sesinin eğitim politikasına yansımasını sağlamaktır.^[2]

TALIS öğretmenlerin yaşı ve cinsiyeti gibi demografik bilgilerini, okullarının büyüklüğü ve konumu gibi özelliklerini toplar. Öğretmenler ayrıca çalışma saatleri, mesleki gelişim, sözleşme türü, mesleki ve öğretim uygulamaları, okul iklimi, iyi oluş, iş doyumu ve kariyer niyetleri hakkında bilgi verir. Her döngüye güncel konulara ilişkin yeni sorular eklenir: 2024'te öğretmenlere çeşitlenen öğrenci gruplarına nasıl uyum sağladıkları, teknoloji ve yapay zekâ kullanımları, öğrencilerin sosyal ve duygusal ihtiyaçlarına nasıl yanıt verdikleri ve çevresel sürdürülebilirliğe ilişkin uygulama ve tutumları soruldu.^[2] TALIS'i yürüten örgütün ne olduğu için OECD nedir? yazısına bakabilirsiniz.

TALIS'in temel hedef kitlesi ortaokul (ISCED 2) öğretmenleri ve müdürleridir; 2013'ten beri isteyen ülkeler ilkokul (ISCED 1) ve ortaöğretim (ISCED 3) kademelerinden de veri toplayabilir.^[1] Okul öncesi eğitimde çalışanlar için TALIS Güçlü Başlangıçlar Anketi (Starting Strong) uygulanır; bu anket 2018'de ayrı yürütülmüş, 2024'te TALIS'in içinde uygulanmıştır.^[3]

TALIS nasıl yapılır?

TALIS'i, katılan her ülkeden bir temsilcinin yer aldığı TALIS Yönetim Kurulu yönetir; kurul, anketi geliştirip uygulayan uluslararası konsorsiyumu yöneten OECD Sekretaryası'nı denetler. Sorular her katılımcı ülkenin diline çevrilir ve uygulamadan önce denenir.^[2]

Örneklem iki aşamada seçilir: önce okullar, sonra bu okullardaki öğretmenler. OECD'nin kurallarına göre katılan her okulda en az 20 öğretmen, her kademede en az 200 okul seçilmesi gerekir; böylece kademe başına en az 4.000 öğretmenlik bir uluslararası örneklem hedeflenir.^[2] Anketler çoğunlukla çevrim içi uygulanır ve yaklaşık 45-60 dakika sürer. TALIS 2024'te öğretmen anketinde 84, okul müdürü anketinde 52 soru vardı.^[1]

TALIS 2024'e 55 ülke ve ekonomi katıldı; ortaokul düzeyinde 27'si OECD ülkesi olmak üzere 53 ülke yer aldı. Türkiye'de saha çalışması 27 Mart-14 Nisan 2023'te, ana uygulama 2024'ün Mart-Nisan aylarında yapıldı.^[1] MEB'e göre saha çalışmasına 149 okuldan 1.795 öğretmen katıldı ve Türkiye TALIS 2024'e okul öncesinden ortaöğretime dört kademede katılacağını OECD'ye bildirdi.^[3] Ana uygulamanın Türkiye örneklemi şöyledir:

Veri notu: TEDMEM, TALIS 2024 Türkiye için neler söylüyor? (2025). Okul öncesi kademesi Güçlü Başlangıçlar Anketi kapsamındadır ve tabloda yoktur. Aşağıdaki Türkiye bulguları, OECD'nin karşılaştırma yaptığı ortaokul kademesine aittir. Erişim: 27.09.2026.^[1]

Türkiye TALIS'e hangi yıllarda katıldı?

Türkiye TALIS'e 2008, 2018 ve 2024'te katıldı; 2013 döngüsüne katılmadı. Ayrıca 2018'de erken çocukluk dönemine yönelik TALIS Güçlü Başlangıçlar Anketi'ne de dahil oldu.^[1] TEDMEM'e göre TALIS'in bir sonraki döngüsünün 2030'da yapılması planlanıyor ve OECD, TALIS 2024'ün ilk sonuç raporunu 7 Ekim 2025'te yayımladı.^[1]

Türkiye'nin 2013'e katılmamış olması, uzun dönemli karşılaştırmaları sınırlar: Türkiye verisinde en yakın karşılaştırma 2018 ile 2024 arasındadır. OECD'nin Türkiye ülke notu da değişimleri bu iki döngü arasında ve yalnızca istatistiksel olarak anlamlı olanları raporlar.^[4] 2013-2018 arasındaki uluslararası eğilimi inceleyen bir çalışma, her iki döngüye katılan 31 ülkede öğretmen iş doyumunun iki boyutunda da anlamlı bir düşüş buldu; düşüş meslekten duyulan doyumda daha büyüktü.^[5]

TALIS 2024 Türkiye sonuçları: 2018'den 2024'e

Aşağıdaki tablo, OECD'nin Türkiye ülke notundaki temel göstergeleri 2018'den bu yana değişimleriyle birlikte veriyor. Değişimler yüzde puan ya da saat olarak, OECD'nin yalnızca anlamlı bulduğu farklar için verilmiştir:

Veri notu: OECD, Results from TALIS 2024: Türkiye ülke notu (2025). Oranlar "katılıyorum" ya da "kesinlikle katılıyorum" diyen öğretmenlerin payıdır; saatler tam zamanlı öğretmenlerin bildirimidir. Erişim: 27.09.2026.^[4]

Genç bir öğretmen kitlesi

Türkiye'deki ortaokul öğretmenlerinin yaş ortalaması 38'dir (OECD ortalaması 45); TEDMEM'e göre bu, TALIS 2024'teki en genç öğretmen kitlesidir.^[1] Öğretmenlerin yüzde 8'i 50 yaş ve üzerindeyken (OECD'de yüzde 37), yüzde 15'i 30 yaşın altındadır (OECD'de yüzde 10).^[4] TEDMEM'e göre yaş ortalaması 2018'e göre 2,5 yıl arttı; kurum bu tablonun, OECD ülkelerinin aksine, emekli olan öğretmenlerin yerinin kısa ve orta vadede doldurulmasını önemli bir sorun olmaktan çıkardığını değerlendirir.^[1] Öğretmenlerin yüzde 61'i kadındır (OECD'de yüzde 70) ve bu oran 2018'den bu yana arttı. Meslek dışı iş deneyimi olan öğretmenlerin oranı yüzde 25 (OECD'de yüzde 57), başka bir meslekten öğretmenliğe geçenlerin oranı ise yalnızca yüzde 1'dir (OECD'de yüzde 8).^[4]

Sınıftaki uygulamalar ve yapay zekâ

Türkiye'deki öğretmenler sosyal ve duygusal öğrenme konusunda kendilerine OECD ortalamasından daha çok güveniyor: yüzde 90'ı öğrencilerin sosyal ve duygusal öğrenmesini destekleyebildiğini düşünüyor (OECD'de yüzde 73). Buna karşılık özel eğitim gereksinimi olan öğrencilere uygun öğrenme etkinlikleri tasarlayabildiğini düşünenlerin oranı yüzde 49'da kalıyor (OECD'de yüzde 62).^[4]

Yapay zekâ kullanımı TALIS 2024'ün yeni konularından biriydi. Türkiye'de öğretmenlerin yüzde 24'ü işinde yapay zekâ kullandığını bildirdi (OECD'de yüzde 36). Kullananlar onu en çok bir konuyu verimli biçimde öğrenmek ve özetlemek (yüzde 88) ve ders planı ya da etkinlik üretmek (yüzde 70) için kullanıyor. Kullanmayanların yüzde 72'si yapay zekâyla öğretim yapacak bilgi ve beceriye sahip olmadığını, yüzde 71'i okulunda bunun için gerekli altyapının bulunmadığını söylüyor; altyapı eksikliğini belirtenlerin oranı OECD ortalamasının (yüzde 37) neredeyse iki katıdır.^[4] Uluslararası karşılaştırmalı bir çalışma da yapay zekâ kullanımının düşük olduğu ülkelerde kaynak, beceri ve kurumsal kısıt gibi engellerin daha yaygın olduğunu, kullanımın algılanan yarar ve öz yeterlikle ilişkili olduğunu buldu.^[6]

Mesleğe hazırlık ve mesleki gelişim

Son beş yıl içinde öğretmenlik eğitimini tamamlayanların yüzde 75'i aldıkları eğitimin genel olarak nitelikli olduğunu düşünüyor; bu oran OECD ortalamasıyla aynıdır. Yeni mezunların yüzde 84'ü alan bilgisine, yüzde 85'i genel pedagojiye iyi hazırlandığını belirtirken çok kültürlü ya da çok dilli ortamlarda öğretime hazırlandığını düşünenler yüzde 53'tür.^[4] Bu tablo, öğretmenlik eğitiminin genel olarak olumlu değerlendirildiğini ama çeşitlilik gibi yeni alanlarda boşluk bıraktığını düşündürüyor.

Öğretmenlerin en çok ihtiyaç duyduğu mesleki gelişim alanı yapay zekâyı öğretimde kullanma becerisidir (yüzde 38); onu çok kültürlü ya da çok dilli ortamlarda öğretim (yüzde 20) ve özel eğitim gereksinimi olan öğrencilerin eğitimi (yüzde 18) izliyor. Mesleki gelişime katılmanın önündeki en yaygın engeller başka sorumluluklar nedeniyle zaman olmaması (yüzde 71), eğitimlerin çalışma saatleriyle çakışması (yüzde 67) ve teşvik bulunmamasıdır (yüzde 67). Okulunda göreve başlama sürecine katılan yeni öğretmenlerin oranı yüzde 57'dir (OECD'de yüzde 72); bu oran 2018'den bu yana 29 yüzde puanı arttı.^[4]

Çalışma süresi, maaş ve meslek statüsü

Türkiye'deki tam zamanlı öğretmenler haftada 31,1 saat çalıştığını bildiriyor; OECD ortalaması 41 saattir. Derse ayrılan süre (22,3 saat) OECD ortalamasına yakınken, ders hazırlığı (4,5 saat, OECD'de 7,4) ve öğrenci çalışmalarını değerlendirme (2,7 saat, OECD'de 4,6) belirgin biçimde daha azdır.^[4] TEDMEM'e göre Türkiye, öğretmenlerin ders planı ve hazırlığına en az zaman ayırdığı ülkedir.^[1] En sık bildirilen stres kaynakları öğrenci başarısından sorumlu tutulmak (yüzde 50), fazla idari iş (yüzde 48) ve fazla değerlendirme yüküdür (yüzde 44).^[4]

Maaş memnuniyeti TALIS 2024'ün Türkiye için en dikkat çekici bulgusudur: öğretmenlerin yalnızca yüzde 21'i maaşından memnun ve bu oran 2018'e göre 11 yüzde puanı düştü. Maaş dışındaki çalışma koşullarından memnun olanlar da yüzde 50'ye geriledi.^[4] Buna karşın yeni başlayan öğretmenlerin yüzde 74'ü öğretmenliği ilk kariyer tercihi olarak seçtiğini söylüyor (OECD'de yüzde 58) ve 30 yaşın altındaki öğretmenlerin yalnızca yüzde 9'u beş yıl içinde meslekten ayrılmayı düşünüyor (OECD'de yüzde 20).^[4] Toplumun öğretmene değer verdiğini düşünenlerin oranı yüzde 22 ile OECD ortalamasıyla aynıdır, ama 2018'e göre 4 puan azaldı.^[4]

Türkiye'de TALIS araştırmaları

TALIS verisi Türkiye'de özellikle öğretmen iyi oluşu ve iş doyumu üzerine çalışmalarda kullanılıyor. Uslukaya, TALIS 2018 Türkiye verisindeki 8.164 öğretmenle stres ile iş tatmini arasındaki ilişkiyi inceledi: öğretmen stresi iş tatminiyle yüksek düzeyde ve olumsuz yönde, öz yeterlik ise olumlu yönde ilişkiliydi. Öz yeterlik ayrıca stresin iş tatmini üzerindeki olumsuz etkisini azaltan düzenleyici bir rol oynuyordu.^[7]

Ötken, TALIS 2018'e katılan 15.498 öğretmenin verisiyle öğretmen iyi oluşunu yordayan değişkenleri araştırdı. İyi oluş cinsiyete ve yaşa göre farklılaşıyordu; mesleki iş yükü iyi oluşu olumsuz, mesleki iş doyumu ise olumlu yönde anlamlı biçimde yordadı.^[8] Bu bulgular, TALIS 2024'te düşen maaş ve çalışma koşulları memnuniyetinin öğretmen iyi oluşu açısından da izlenmesi gerektiğini düşündürüyor.^[4]

Yöntemsel bir çalışma da TALIS ölçeklerinin Türkiye içindeki gruplar arasında karşılaştırılabilirliğini sınadı. Yılmaz Koğar, TALIS 2018 iş doyumu ölçeğinin cinsiyet, çalışma durumu ve kıdeme göre ölçme değişmezliğini inceledi. Sınıf özerkliği boyutunda cinsiyetler arasında metrik değişmezlik sağlanamadı; ancak gruplar arasında ortalama karşılaştırması için gereken ölçek değişmezliği dokuz karşılaştırmanın yedisinde sağlandı.^[9]

TALIS verisini okurken: sınırlılıklar

OECD'nin kendisi TALIS sonuçlarının yalnızca öğretmenlerin ve müdürlerin öz bildirimlerine dayandığını, bu yüzden onların görüşlerini, algılarını ve etkinliklerine ilişkin anlatımlarını yansıttığını vurgular. Rapor üç sınırlılık sayar: sosyal ve kültürel arka planın yanıt verme biçimini sistematik olarak etkileyebilmesi (örneğin ılımlı ya da uç yanıtlara eğilim), kişilerin gerçek inançlarını değil olumlu görüleceğini düşündükleri yanıtları vermesi ve soruların farklı kişilerce farklı yorumlanması. OECD'ye göre bu nedenlerle öz bildirime dayalı ölçülerle yapılan doğrudan ülke karşılaştırmaları yanıltıcı olabilir.^[2] Türkiye ülke notu da karşılaştırmaların temkinle yorumlanması gerektiğini belirtir.^[4]

Ölçeklerin kendisi de tartışma konusudur. Zakariya, TALIS 2018 öğretmen iş doyumu ölçeğinde bazı maddelerin ters kodlanması ve maddeler arasında çapraz yüklenme gerektiğini gösterdi; rastgele seçilen 27 ülkede bu sorunlar ele alınmadığında ölçme modelinde ciddi yanlış tanımlamalar ortaya çıkıyordu.^[10] Türkiye içindeki karşılaştırmalarda da değişmezlik yalnızca kısmen sağlanıyor.^[9]

Bu sınırlılıklar TALIS'in değerini ortadan kaldırmaz; ama bulguların nasıl okunacağını belirler. "Türkiye'de öğretmenler OECD'den daha az stres yaşıyor" gibi doğrudan ülke karşılaştırmaları, gerçek farkların yanında yanıt eğilimlerindeki kültürel farkları da yansıtabilir.^[2][10] Bu yazı bu yüzden Türkiye'nin aynı araçla ölçülen 2018-2024 değişimlerini öne çıkardı; ancak bu değişimler de öz bildirime dayanır ve aynı temkinle okunmalıdır.^[4]

Sonuç

TALIS, öğretmenlik mesleğinin uluslararası karşılaştırmalı fotoğrafını çeken en kapsamlı araçtır ve Türkiye bu fotoğrafa 2008, 2018 ve 2024'te girdi.^[2][1] TALIS 2024'e göre Türkiye'deki ortaokul öğretmenleri genç, mesleklerine bağlı ve büyük ölçüde işlerinden memnun; ama maaş ve çalışma koşullarından memnuniyet belirgin biçimde düştü, derse hazırlığa ayrılan süre OECD'nin çok gerisinde ve yapay zekâ kullanımı altyapı ve beceri engelleriyle sınırlı kalıyor.^[4] Bu bulgular öz bildirime dayandığı için ülkeler arası farklar temkinle okunmalıdır.^[2] Öğretmenlik mesleğinin saygınlığı için öğretmenlik mesleğinin saygınlığı, dünyadaki öğretmen açığı için dünyada öğretmen açığı yazılarına bakabilirsiniz.

@online{bote-talis-nedir,
  author       = {{BÖTE Editör Ekibi}},
  title        = {TALIS Nedir? TALIS 2024 Türkiye Sonuçları ve Öğretmenler},
  organization = {BÖTE Blog},
  year         = {2026},
  date         = {2026-09-27},
  url          = {https://bote.web.tr/blog/talis-nedir},
  langid       = {turkish}
}

<blockquote class="bote-atif" cite="https://bote.web.tr/blog/talis-nedir">
  <p><strong><a href="https://bote.web.tr/blog/talis-nedir">TALIS Nedir? TALIS 2024 Türkiye Sonuçları ve Öğretmenler</a></strong> · BÖTE Blog</p>
  <p>BÖTE Editör Ekibi. (2026, 27 Eylül). TALIS nedir? TALIS 2024 Türkiye sonuçları ve öğretmenler. <i>BÖTE Blog</i>. https://bote.web.tr/blog/talis-nedir</p>
  <details>
    <summary>BibTeX</summary>
    <pre>@online{bote-talis-nedir,
  author       = {{BÖTE Editör Ekibi}},
  title        = {TALIS Nedir? TALIS 2024 Türkiye Sonuçları ve Öğretmenler},
  organization = {BÖTE Blog},
  year         = {2026},
  date         = {2026-09-27},
  url          = {https://bote.web.tr/blog/talis-nedir},
  langid       = {turkish}
}</pre>
  </details>
</blockquote>

<iframe src="https://bote.web.tr/blog/embed/talis-nedir"
  title="TALIS Nedir? TALIS 2024 Türkiye Sonuçları ve Öğretmenler: atıf kartı (BÖTE Blog)"
  width="100%" height="360" loading="lazy"
  style="border:0;max-width:680px"></iframe>

> **[TALIS Nedir? TALIS 2024 Türkiye Sonuçları ve Öğretmenler](https://bote.web.tr/blog/talis-nedir)** · BÖTE Blog
>
> BÖTE Editör Ekibi. (2026, 27 Eylül). TALIS nedir? TALIS 2024 Türkiye sonuçları ve öğretmenler. *BÖTE Blog*. https://bote.web.tr/blog/talis-nedir

```bibtex
@online{bote-talis-nedir,
  author       = {{BÖTE Editör Ekibi}},
  title        = {TALIS Nedir? TALIS 2024 Türkiye Sonuçları ve Öğretmenler},
  organization = {BÖTE Blog},
  year         = {2026},
  date         = {2026-09-27},
  url          = {https://bote.web.tr/blog/talis-nedir},
  langid       = {turkish}
}
```

const bibtex = `@online{bote-talis-nedir,
  author       = {{BÖTE Editör Ekibi}},
  title        = {TALIS Nedir? TALIS 2024 Türkiye Sonuçları ve Öğretmenler},
  organization = {BÖTE Blog},
  year         = {2026},
  date         = {2026-09-27},
  url          = {https://bote.web.tr/blog/talis-nedir},
  langid       = {turkish}
}`;

export function BoteAtif() {
  return (
    <blockquote className="bote-atif" cite="https://bote.web.tr/blog/talis-nedir">
      <p><a href="https://bote.web.tr/blog/talis-nedir"><strong>TALIS Nedir? TALIS 2024 Türkiye Sonuçları ve Öğretmenler</strong></a> · BÖTE Blog</p>
      <p>BÖTE Editör Ekibi. (2026, 27 Eylül). TALIS nedir? TALIS 2024 Türkiye sonuçları ve öğretmenler. <i>BÖTE Blog</i>. https://bote.web.tr/blog/talis-nedir</p>
      <details>
        <summary>BibTeX</summary>
        <pre>{bibtex}</pre>
      </details>
    </blockquote>
  );
}

<script setup>
const bibtex = `@online{bote-talis-nedir,
  author       = {{BÖTE Editör Ekibi}},
  title        = {TALIS Nedir? TALIS 2024 Türkiye Sonuçları ve Öğretmenler},
  organization = {BÖTE Blog},
  year         = {2026},
  date         = {2026-09-27},
  url          = {https://bote.web.tr/blog/talis-nedir},
  langid       = {turkish}
}`;
</script>

<template>
  <blockquote class="bote-atif" cite="https://bote.web.tr/blog/talis-nedir">
    <p><a href="https://bote.web.tr/blog/talis-nedir"><strong>TALIS Nedir? TALIS 2024 Türkiye Sonuçları ve Öğretmenler</strong></a> · BÖTE Blog</p>
    <p>BÖTE Editör Ekibi. (2026, 27 Eylül). TALIS nedir? TALIS 2024 Türkiye sonuçları ve öğretmenler. <i>BÖTE Blog</i>. https://bote.web.tr/blog/talis-nedir</p>
    <details>
      <summary>BibTeX</summary>
      <pre>{{ bibtex }}</pre>
    </details>
  </blockquote>
</template>

<script>
  const bibtex = `@online{bote-talis-nedir,
  author       = {{BÖTE Editör Ekibi}},
  title        = {TALIS Nedir? TALIS 2024 Türkiye Sonuçları ve Öğretmenler},
  organization = {BÖTE Blog},
  year         = {2026},
  date         = {2026-09-27},
  url          = {https://bote.web.tr/blog/talis-nedir},
  langid       = {turkish}
}`;
</script>

<blockquote class="bote-atif" cite="https://bote.web.tr/blog/talis-nedir">
  <p><a href="https://bote.web.tr/blog/talis-nedir"><strong>TALIS Nedir? TALIS 2024 Türkiye Sonuçları ve Öğretmenler</strong></a> · BÖTE Blog</p>
  <p>BÖTE Editör Ekibi. (2026, 27 Eylül). TALIS nedir? TALIS 2024 Türkiye sonuçları ve öğretmenler. <i>BÖTE Blog</i>. https://bote.web.tr/blog/talis-nedir</p>
  <details>
    <summary>BibTeX</summary>
    <pre>{bibtex}</pre>
  </details>
</blockquote>

// Sayfanızda <div id="bote-atif"></div> bulunmalı.
const yanit = await fetch("https://bote.web.tr/blog/atif/talis-nedir.json");
const atif = await yanit.json();

const kutu = document.getElementById("bote-atif");
const baslik = Object.assign(document.createElement("a"), { href: atif.url, textContent: atif.title });
const apa = Object.assign(document.createElement("p"), { textContent: atif.apa });
const bib = Object.assign(document.createElement("pre"), { textContent: atif.bibtex });
kutu.append(baslik, apa, bib);

import requests

atif = requests.get("https://bote.web.tr/blog/atif/talis-nedir.json", timeout=10).json()

print(atif["apa"])  # APA 7
with open("kaynaklar.bib", "a", encoding="utf-8") as bib:
    bib.write(atif["bibtex"] + "\n")  # BibTeX

% 1) BibTeX kaydını kaynaklar.bib dosyasına ekleyin:
%    @online{bote-talis-nedir,
%      author       = {{BÖTE Editör Ekibi}},
%      title        = {TALIS Nedir? TALIS 2024 Türkiye Sonuçları ve Öğretmenler},
%      organization = {BÖTE Blog},
%      year         = {2026},
%      date         = {2026-09-27},
%      url          = {https://bote.web.tr/blog/talis-nedir},
%      langid       = {turkish}
%    }

% 2) Belgede APA 7 biçemiyle kullanın:
\documentclass{article}
\usepackage[style=apa]{biblatex}
\addbibresource{kaynaklar.bib}
\begin{document}
Ayrıntı için bkz. \parencite{bote-talis-nedir}.
\printbibliography
\end{document}