---
title: "Öz Düzenlemeli Öğrenme Nedir? Evreler ve Sınıf Uygulaması"
url: https://bote.web.tr/blog/oz-duzenlemeli-ogrenme-nedir
author: BÖTE Editör Ekibi
published: 2026-10-31
updated: 2026-10-31
category: Eğitim Bilimleri ve Kuramlar
description: "Öz düzenlemeli öğrenme nedir? Zimmerman'ın üç evresi (ön düşünme, performans, öz yansıtma), modeller, öz düzenleme eğitiminin etkisi ve sınıfta nasıl öğretilir."
---

# Öz Düzenlemeli Öğrenme Nedir? Evreler ve Sınıf Uygulaması

> Öz düzenlemeli öğrenme nedir? Zimmerman'ın üç evresi (ön düşünme, performans, öz yansıtma), modeller, öz düzenleme eğitiminin etkisi ve sınıfta nasıl öğretilir.

Yazan: BÖTE Editör Ekibi · Yayın: 2026-10-31 · Güncelleme: 2026-10-31 · 3 dk okuma · https://bote.web.tr/blog/oz-duzenlemeli-ogrenme-nedir

## Özet

- Öz düzenleme, öğrencinin kendi öğrenmesi için **hedef koyması, stratejisini seçmesi, kendini izlemesi ve sonucu değerlendirmesi**.
- Zimmerman'a göre süreç üç evreli bir döngü: **ön düşünme, performans, öz yansıtma**.
- Panadero (2017) alandaki **altı modeli** karşılaştırıyor; ortak payda hedef, izleme ve yansıtma.
- Okul düzeyindeki müdahaleler üzerine bir meta-analiz, öz düzenlemenin **öğretilebildiğini** gösteriyor.
- Etkili stratejiler: kendini sınama ve aralıklı tekrar; yeniden okumak değil.

Öz düzenlemeli öğrenme, "öğrenmeyi öğrenmek" sözünün bilimsel karşılığı: öğrencinin kendi öğrenmesini planlaması, izlemesi ve değerlendirmesi. Çalışma alışkanlığından sınav başarısına kadar birçok sonucun arkasında bu beceri var. Bu yazı kavramı, en bilinen modeli, öğretilip öğretilemeyeceğine dair kanıtları ve sınıfta nasıl uygulanacağını anlatıyor.[1]

## Kavram

Zimmerman öz düzenlemeyi, öğrencinin kendi düşüncelerini, duygularını ve davranışlarını öğrenme hedeflerine ulaşmak için planlı ve döngüsel biçimde yönetmesi olarak tanımlıyor; ona göre öz düzenleme bir zihinsel yetenek ya da akademik performans değil, öğrencinin zihinsel yeteneklerini akademik becerilere dönüştürdüğü **kendini yönetme süreci**.[1] Bu tanım, öz düzenlemenin zekâyla değil, öğrenilebilir stratejilerle ilgili olduğunu vurguluyor.

## Zimmerman'ın üç evresi

Zimmerman süreci üç evreli bir döngü olarak modelliyor:[1]

| Evre | Öğrencinin yaptığı | Örnek |
|---|---|---|
| Ön düşünme | Görevi çözümler, hedef koyar, plan yapar; öz yeterlik ve ilgi bu evrede belirleyici | "Bu hafta 20 kelime öğreneceğim, her gün 10 dakika" |
| Performans | Stratejiyi uygular, kendini izler ve denetler | Kelimeleri kartla çalışırken bildiklerini ayırmak |
| Öz yansıtma | Sonucu değerlendirir, nedenini yorumlar, bir sonrakini ayarlar | "Sesli tekrar işe yaradı, yazarak çalışmak yaramadı" |

Öz yansıtma evresinin sonuçları bir sonraki ön düşünme evresini besliyor; döngü böylece her görevde biraz daha gelişiyor.

## Modeller

Öz düzenleme üzerine tek bir model yok. Panadero 2017 tarihli derlemesinde alandaki altı yaygın modeli (Zimmerman, Boekaerts, Winne ve Hadwin, Pintrich, Efklides ile Hadwin, Järvelä ve Miller'ın modelleri) karşılaştırdı. Modeller bilişin, motivasyonun ve duyguların rolüne farklı ağırlık veriyor; ama hepsinde hedef koyma, izleme ve yansıtma ortak.[2]

## Öğretilebilir mi?

Evet, ve bu öğretmen için en önemli bulgu. Dignath ve Büttner, ilkokul ve ortaokul düzeyinde öz düzenlemeyi geliştirmeye yönelik müdahale çalışmalarını meta-analizle birleştirdi ve öz düzenleme eğitiminin akademik başarı, strateji kullanımı ve motivasyon üzerinde olumlu etkiler gösterdiğini bildirdi; etkiler müdahalenin içeriğine ve uygulayana göre değişiyordu.[3]

Öğrencinin seçtiği stratejilerin niteliği de belirleyici. Dunlosky ve arkadaşlarına göre öğrencilerin en sık kullandığı yeniden okuma ve altını çizme yararı düşük teknikler; kendini sınama ve aralıklı tekrar ise en yüksek yararlı iki teknik.[4] Kendini sınamak aynı zamanda bir izleme aracı: Roediger ve Karpicke'nin deneylerinde metni yeniden okuyan öğrenciler ne kadar hatırlayacaklarını olduğundan fazla tahmin etti, önceden sınananlar ise daha çok hatırladı.[5]

## Öz düzenleme neden zor?

Öz düzenlemenin önündeki en büyük engel, öğrencilerin kendi öğrenmelerini doğru değerlendirememesi. Roediger ve Karpicke'nin deneylerinde metni tekrar tekrar okuyan öğrenciler, hatırlayacakları miktarı kendini sınayan öğrencilerden daha yüksek tahmin etti; ama bir hafta sonra daha az hatırladılar.[5] Yeniden okumak tanıdıklık hissi yarattığı için "öğrendim" yanılsaması veriyor. Bu yüzden öz yansıtma evresinin gerçek kanıta dayanması gerekiyor: kendini sınamak, öğrencinin neyi gerçekten bildiğini görmesinin en güvenilir yolu. Dunlosky ve arkadaşlarının değerlendirmesinde de kendini sınama, aralıklı tekrarla birlikte yararı en yüksek bulunan teknik.[4]

Motivasyon da öz düzenlemenin parçası. Zimmerman'ın modelinde ön düşünme evresi yalnız plan yapmayı değil, öğrencinin kendine güvenini (öz yeterlik), göreve ilgisini ve hedef yönelimini de içeriyor; görevi başarabileceğine inanmayan öğrenci plan yapmaya da başlamıyor.[1] Panadero'nun karşılaştırdığı modellerin bir kısmı duyguların ve motivasyonun düzenlenmesine bilişsel stratejiler kadar ağırlık veriyor.[2]

## Sınıfta öz düzenleme

Öz düzenleme kendiliğinden gelişmiyor; açıkça öğretilmesi gerekiyor. Sınıfta işe yarayan bazı uygulamalar:

- **Hedef ve plan:** Ödev ya da proje başında öğrenciye kendi hedefini ve planını yazdırmak.
- **İzleme araçları:** Kendini sınama soruları, kontrol listeleri, "trafik ışığı" kartlarıyla anlama düzeyini işaretleme.
- **Geri bildirim:** Öğrencinin bir sonraki adımını gösteren geri bildirim; Wisniewski ve arkadaşlarının meta-analizine göre geri bildirimin etkisi taşıdığı bilginin içeriğine bağlı.[6]
- **Yansıtma:** Ödev sonunda "neyi iyi yaptım, neyi değiştireceğim" soruları.
- **Modelleme:** Öğretmenin bir problemi çözerken düşünme sürecini sesli anlatması.

## Maarif Modeli ve AGS

MEB'in 2024 genelgesi, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli programlarının bileşenleri arasında **eğilimleri** ve **sosyal-duygusal öğrenme becerilerini** sayıyor; öz yönetim ve öğrenmeye yönelik tutumlar bu bileşenlerle doğrudan ilişkili.[7] AGS'nin eğitim bilimleri alt testinde öğrenme psikolojisi ile öğretim yöntem ve teknikleri ayrı konular; öz düzenleme bu başlıklarda karşılaşılabilecek bir kavram.[8] Yakın kavram için [üstbiliş nedir?](https://bote.web.tr/blog/ustbilis-nedir)

## Sık Sorulan Sorular

### Öz düzenlemeli öğrenme nedir?

Öğrencinin kendi öğrenme sürecini yönetmesi: hedef koyması, uygun stratejileri seçmesi, öğrenirken kendini izlemesi ve sonunda sonucu değerlendirip bir sonraki adımı ayarlaması.

### Zimmerman'ın öz düzenleme evreleri nelerdir?

Ön düşünme (görevi çözümleme, hedef ve plan, öz yeterlik), performans (öz denetim ve öz gözlem) ve öz yansıtma (öz değerlendirme ve tepkiler). Evreler döngüsel olarak birbirini besliyor.

### Öz düzenleme öğretilebilir mi?

Evet. Dignath ve Büttner'in ilkokul ve ortaokul düzeyindeki müdahale çalışmalarını birleştiren meta-analizi, öz düzenleme eğitiminin akademik başarı ve strateji kullanımı üzerinde olumlu etkiler gösterdiğini bildiriyor.

### Öz düzenleme ile üstbiliş aynı şey mi?

Değil, ama iç içe. Üstbiliş kişinin kendi düşünmesine dair bilgisi ve onu izlemesi; öz düzenleme ise üstbilişin yanında motivasyonu, duyguları ve davranışı da kapsayan daha geniş bir süreç.

### Öğrencilere öz düzenleme nasıl kazandırılır?

Hedef koymayı açıkça öğretmek, çalışırken kendini sınama ve izleme araçları vermek, ödev sonunda "ne işe yaradı, ne yaramadı" yansıtması yaptırmak ve öğretmenin kendi düşünme sürecini sesli modellemesi.

### Öz düzenleme AGS'de çıkar mı?

AGS eğitim bilimleri alt testinin öğrenme psikolojisi ve öğretim yöntemleri konularında karşılaşılabilecek bir kavram.

## Kaynaklar

1. Zimmerman, B. J. (2002). Becoming a self-regulated learner: An overview. Theory Into Practice, 41(2), 64–70. https://doi.org/10.1207/s15430421tip4102_2 (EN, erişim: 2026-10-31)
2. Panadero, E. (2017). A review of self-regulated learning: Six models and four directions for research. Frontiers in Psychology, 8, 422. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2017.00422 (EN, erişim: 2026-10-31)
3. Dignath, C. ve Büttner, G. (2008). Components of fostering self-regulated learning among students: A meta-analysis on intervention studies at primary and secondary school level. Metacognition and Learning, 3(3), 231–264. https://doi.org/10.1007/s11409-008-9029-x (EN, erişim: 2026-10-31)
4. Dunlosky, J., Rawson, K. A., Marsh, E. J., Nathan, M. J. ve Willingham, D. T. (2013). Improving students' learning with effective learning techniques: Promising directions from cognitive and educational psychology. Psychological Science in the Public Interest, 14(1), 4–58. https://doi.org/10.1177/1529100612453266 (EN, erişim: 2026-10-31)
5. Roediger, H. L. ve Karpicke, J. D. (2006). Test-enhanced learning: Taking memory tests improves long-term retention. Psychological Science, 17(3), 249–255. https://doi.org/10.1111/j.1467-9280.2006.01693.x (EN, erişim: 2026-10-31)
6. Wisniewski, B., Zierer, K. ve Hattie, J. (2020). The power of feedback revisited: A meta-analysis of educational feedback research. Frontiers in Psychology, 10, 3087. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2019.03087 (EN, erişim: 2026-10-31)
7. Millî Eğitim Bakanlığı (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'ne İlişkin Genelge Yayımlandı. https://www.meb.gov.tr/turkiye-yuzyili-maarif-modeline-iliskin-genelge-yayimlandi/haber/34511/tr (TR, erişim: 2026-10-31)
8. ÖSYM (2026). 2026 Millî Eğitim Bakanlığı Akademi Giriş Sınavı (MEB-AGS) Kılavuzu. https://dokuman.osym.gov.tr/web/2026/7/basvuru-kilavuzu-p9djhk-30105733.pdf (TR, erişim: 2026-10-31)