---
title: "Montessori Nedir? İlkeleri, Materyalleri ve Araştırmalar"
url: https://bote.web.tr/blog/montessori-nedir
author: BÖTE Editör Ekibi
published: 2026-11-01
updated: 2026-11-01
category: Eğitim Bilimleri ve Kuramlar
description: "Montessori nedir? Hazırlanmış çevre, materyaller, meta-analiz sayıları, yayımlanmış eleştiriler ve Türkiye'deki hakemli araştırmalar."
---

# Montessori Nedir? İlkeleri, Materyalleri ve Araştırmalar

> Montessori nedir? Hazırlanmış çevre, materyaller, meta-analiz sayıları, yayımlanmış eleştiriler ve Türkiye'deki hakemli araştırmalar.

Yazan: BÖTE Editör Ekibi · Yayın: 2026-11-01 · Güncelleme: 2026-11-01 · 13 dk okuma · https://bote.web.tr/blog/montessori-nedir

## Özet

- Montessori, Maria Montessori'nin 1907'de Roma'da açtığı Casa dei Bambini'de geliştirdiği bir yaklaşımdır: **hazırlanmış çevre**, çocuğun seçtiği elle tutulur materyaller, uzun çalışma blokları ve gözlemci bir öğretmen.
- Campbell sistematik derlemesi (32 çalışma, 204 etki büyüklüğü) akademik bileşikte **g = 0,24** (%95 GA 0,13 ile 0,36), akademik olmayan bileşikte **g = 0,33** (0,16 ile 0,50) buldu; fen bilimleri, sosyal beceri ve yaratıcılıkta aralık sıfırı kapsıyor.
- Eleştiriler ikiye ayrılır: 1914'ten beri duyu eğitimi ve oyun yasağı tartışılır; bugün ise **rastgele atamalı iyi kalitede çalışma azlığı**, tek okullu örneklemler ve uygulama sadakati asıl sınırlılıktır.
- Türkiye'de 2010-2021 arasında **84 tez ve makale** tarandı; çoğu okul öncesinde yapılmış ve neredeyse tamamı Montessori lehine bulgu bildirmiş.

Montessori nedir sorusunun kısa yanıtı şudur: Maria Montessori'nin Roma'da 1907'de açtığı Casa dei Bambini'de geliştirdiği; çocuğun hazırlanmış bir çevrede kendi seçtiği materyallerle çalıştığı, öğretmenin ise gözlemleyen ve yönlendiren kişi olduğu bir eğitim yaklaşımı.[1, 2] Bu yazı yaklaşımı birincil kaynaklardan tanımlıyor, hazırlanmış çevreyi ve materyalleri anlatıyor, meta-analiz sayılarını güven aralıklarıyla veriyor; eleştirileri ve Türkiye'deki hakemli çalışmaları ayrı başlıklarda tartışıyor. Amaç, "işe yarıyor mu" sorusuna evet ya da hayır demek değil, hangi koşulda ve hangi kanıtla ne söylenebildiğini göstermektir.

## Montessori nedir?

Montessori terimi tek bir tanıma sığmaz. Kurucunun kendi çerçevesi, sonraki araştırmacıların yapısal betimlemeleri ve Türkçe alanyazındaki özetler farklı yerlere vurgu yapar; üçü yan yana konduğunda ortak çekirdek görünür.

**Kurucunun çerçevesi (1912).** Montessori'ye göre bilimsel pedagojinin temel ilkesi öğrencinin özgürlüğüdür: çocuğun bireysel ve kendiliğinden belirimlerinin gelişmesine izin verecek bir özgürlük.[1] Bu özgürlüğün sınırı ortak yarardır; çocuk, başkalarını rahatsız eden davranışlarda denetlenir.[1] Eski tip öğretmenin yerini didaktik materyal alır. Materyal hata kontrolünü kendi içinde taşır ve her çocuk için kendi kendine eğitimi (auto-education) olanaklı kılar; öğretmen ise çocukların kendiliğinden çalışmasını yönlendiren kişidir, pasif bir figür değildir.[1]

**Üç öğeli çerçeve (2017, 2023).** Marshall'a göre yaklaşımın merkezinde çocuk, öğretmen ve çevreden oluşan bir üçlü vardır; öğretmenin işlevlerinden biri çocuğu "hazırlanmış çevre" içinde yönlendirmektir.[3] Randolph ve arkadaşları aynı üçlüyü benimser ve yaklaşımı iki katmana ayırır: dokuz felsefi öğe ve beş yapısal öğe. Felsefi öğeler arasında elle öğrenme, çocuğun ilgisini izleyen seçim, yoğun dikkat ve yürütücü işlev, içsel motivasyon, akranla öğrenme ve düzenli ortam bulunur. Yapısal öğeler ise eğitimli öğretmen, üç yıllık yaş aralıkları, tam materyal seti, sabah ve öğleden sonra 2,5-3 saatlik çalışma blokları ve az yetişkinle çok çocuktan oluşan sınıftır.[4]

**Türkçe alanyazında.** Barut ve Köseoğlu, Montessori yöntemini çocuğu merkeze alan, çocuğa uygun oluşturulmuş bir çevreye dayanan ve bireysel öğrenme hızını kabul eden bir eğitim sistemi olarak özetler.[5]

Üç tanımın ayrıldığı nokta uygulamanın bütünlüğüdür. Randolph ve arkadaşlarına göre felsefi öğelerin "Montessori" adıyla anılan hemen her uygulamada bulunması beklenir; yapısal öğelerin hepsi ise her uygulamada yer almaz.[4] Lillard bu farkı ölçmüştür: Montessori materyaline geleneksel etkinlikler ekleyen "takviyeli" programlar ile yüksek sadakatli "klasik" programlar farklı sonuç verir.[6] Bu yazıda "Montessori" dendiğinde, aksi belirtilmedikçe, incelenen kaynağın tarif ettiği uygulama kastedilir.

### Terimler ve alanyazındaki karşılıkları

| Türkçe terim | İngilizce | Alanyazındaki kullanım |
|---|---|---|
| Hazırlanmış çevre | prepared environment | Bozkurt ve Ulutaş "yapılandırılmış ortam" der; Barut ve Köseoğlu "çocuğa uygun oluşturulmuş çevre" yazar.[7, 5] |
| Hassas dönem | sensitive period | Bozkurt ve Ulutaş "hassas dönemler" başlığını kullanır.[7] |
| Didaktik materyal | didactic material, didactic apparatus | Montessori "didactic material" der; Kilpatrick "didactic apparatus" yazar.[1, 8] |
| Hata kontrolü | control of error | Montessori 1912; Türkçe karşılık bu yazının çevirisidir.[1] |
| Kendi kendine eğitim | auto-education | Montessori 1912; Türkçe karşılık bu yazının çevirisidir.[1] |
| Çalışma döngüsü | work cycle | Marshall yaklaşık üç saatlik "work cycle" tanımlar; Türkçe karşılık bu yazının çevirisidir.[3] |
| Uygulama sadakati | implementation fidelity | Lillard sadakati klasik, takviyeli ve geleneksel program ayrımıyla ölçer.[6] |
| Montessori eğitimcisi | teacher, guide, directress | Montessori "directress" yazar; Aral ve arkadaşları "Montessori eğitimci" der.[1, 9] |

Tablodaki Türkçe karşılıklar kaynaklarda aynı kalıpla geçmez; "hazırlanmış" ile "yapılandırılmış" sözcüklerinin aynı kavram için kullanıldığı görülür.

## Köken: Casa dei Bambini'den bugüne

Maria Montessori (1870-1952) önce psikiyatri ve çocuk sağlığı alanında çalışan bir tıp doktoruydu ve 1900'de Roma'da gelişimsel engeli olan çocuklara yönelik bir Orthophrenic okulun müdürü oldu.[3] Kendi anlatımına göre engelli çocuklarla yürüttüğü etkin çalışmayı bırakıp Itard ve Séguin'in yazılarını daha ayrıntılı incelemeye başladı ve bu yazıları baştan sona kendi eliyle İtalyancaya çevirip kopyaladı.[1] Kilpatrick, Montessori'nin didaktik materyal için Séguin'e borcunu kendisinin açıkça ve cömertçe kabul ettiğini yazar.[8]

İlk Casa dei Bambini, Montessori'nin aktardığına göre 6 Ocak 1907'de San Lorenzo mahallesinde 58 Via dei Masi'de açıldı; ikincisi aynı yılın 7 Nisan'ında açıldı.[1] Foschi'ye göre yöntem 1907 ile 1908 arasında San Lorenzo'daki Çocuk Evleri'nde geliştirildi ve uluslararası ün, 1909'da yayımlanan "Yöntem" kitabından sonra geldi. Foschi aynı makalede yöntemin bazılarınca bilimsel, özgürlükçü ve devrimci sayıldığını, yöntemin belirli bir bilimsel ve kültürel eklektisizm içinde biçimlendiğini ve Montessori'nin bir "çoğul" davranış bilimci olarak okunması gerektiğini savunur.[2] Yöntemin İngilizce çevirisi 1912'de Anne E. George'un çevirisiyle yayımlandı; Montessori bu kitapta yöntemi üç ile altı yaş arasındaki çocuklara uyguladığını yazar.[1] Marshall ise ilk Casa dei Bambini'yi 3-7 yaş için anar; kaynaklar arasındaki bu fark, yaş aralığının anlatımlarda farklı verilebildiğini gösterir.[3]

Köken konusunda iki okuma yan yana durur. Marshall yaklaşımı engelli çocuklarla edinilen kavrayışa ve 1907'de yoksul bir mahallede başlayan çalışmaya bağlar.[3] Foschi ise Montessori efsanesini gözden geçirmeyi ve çalışmayı dönemin bilimsel ağı içine yerleştirmeyi amaçlar.[2] İki okuma çelişmez; birlikte okunduklarında yaklaşımın yalnızca kişisel bir sezgi ürünü olmadığını gösterir. Montessori'nin kendi metni de Itard ve Séguin'in yazılarını titizlikle çalıştığını anlatır.[1] Marshall'a göre yaklaşım yüz yılı aşkın süredir sürmektedir.[3] Bu uzun ömrün bir nedeni uyarlanabilirliği olabilir; ancak aynı makale, uyarlanabilirliğin sadakati düşürdüğünü de ekler.[3]

## Hazırlanmış çevre, materyaller ve öğretmenin rolü

Hazırlanmış çevre, çocuğun entelektüel, fiziksel, duygusal ve toplumsal gelişimini etkin keşif, seçim ve bağımsız öğrenmeyle desteklemek için tasarlanmış sınıf ve öğrenme biçimidir.[3] Randolph ve arkadaşları bu sınıfı şöyle betimler: doğal ışık ve doğaya erişim, erişilebilir raflarda her türden yalnızca bir adet bulunan parlak renkli elle tutulur materyaller ve matematik, dil, müzik, sanat ve duyusal etkinlikler gibi alanlara ayrılmış köşeler. Materyal setleri, sınıftaki en küçük çocuktan en büyüğüne kadar zorlaşır.[4]

**Materyaller.** Marshall materyalleri üç basamakta anlatır. Çocuk önce gündelik yaşam etkinlikleriyle karşılaşır: dökme, makas ve cımbız kullanma, temizlik, sofra hazırlama, çiçek düzenleme, düğme ilikleme. Bu etkinlikler bağımsız yaşam becerilerinin yanında seçme, başlatma, tamamlama ve toplama döngüsünü öğretir. Çocuk bu döngüde odaklanabildiğinde öğretmen duyusal materyalleri sunar; bunların ortak özelliği her birinin tek bir kavramı yalıtmasıdır. Pembe kule, yalnızca boyutları farklı olan on küpten oluşur; küpler 1 cm3'ten 10 cm3'e uzanır ve renk ya da sayı gibi ek ipucu yoktur. Ses kutuları yalnızca sese dayalı eşleştirme ister.[3] Duyusal materyaller akademik konulara hazırlıktır: uzun çubukların matematikteki karşılığı sayı çubuklarıdır, zımparalı levhalar zımparalı harflere ve zımparalı küreye geçişi hazırlar. Okuma yazma programında yazma okumadan önce gelir ve ses-harf eşlemesi için sesbilgisi (fonik) kullanılır.[3]

**Çalışma bloğu ve karma yaş.** Çocuklar yaklaşık üç saatlik bir çalışma döngüsü boyunca ne üzerinde, nerede, kiminle ve ne kadar süre çalışacaklarını sınıf kuralları içinde seçerler; çocuklar arasında rekabet kurulmaz, dışsal ödül ya da ceza sistemi yoktur.[3] Marshall'a göre ideal, 3-6 yaş çocuklarının aynı sınıfta olmasıdır ve bu, çocuktan çocuğa öğretmeyi destekler.[3] Montessori'nin 1912 tarihli günlük programında da büyük çocuklar sırayla temizlik ve düzen etkinliklerini yürütür ve küçüklere yardım eder.[1]

**Öğretmenin rolü.** Randolph ve arkadaşlarına göre öğretmen çocuğa materyalleri bireysel ya da küçük grupla tanıtır, çocuğun öğrenmeye hazır olduğu anı yargılar, çok zamanını gözlemle geçirir ve her çocuğun materyal dizisindeki ilerlemesini kaydeder.[4] Bu betimleme Montessori'nin kendi çerçevesiyle örtüşür: öğretmen deneysel yöntemlere aşina bir gözlemcidir ve okulda gözlem yapıp deney kurabilmelidir.[1]

## Kanıt: sayılarla Montessori

Bu yazıdaki niceliksel kanıtın ana kaynağı, Randolph ve arkadaşlarının Campbell sistematik derlemesidir. Ekip, Şubat 2020'ye kadar yayımlanmış çalışmaları 19 veri tabanında, gri yazında ve Montessori dergilerinde taradı. İlk taramada 2012 makale bulundu, 173'ü ayrıntılı incelendi, 141'i dışlandı ve 32'si alındı. Alınma ölçütü, Montessori ile geleneksel eğitimi karşılaştırmak ve rastgele atama ya da istatistiksel düzeltmeyle ön denklik göstermekti. Bu 32 çalışma 132.249 veri noktasından 204 etki büyüklüğü (113 akademik, 91 akademik olmayan) üretti.[4] Çalışmaların 18'i ABD'de, 4'ü Türkiye'de yapılmıştı.[4]

| Sonuç | Hedges g | %95 GA | k |
|---|---|---|---|
| Tüm akademik sonuçlar | 0,24 | 0,13; 0,36 | 24 |
| Genel akademik yetenek | 0,26 | 0,06; 0,46 | 9 |
| Dil ve okuryazarlık | 0,17 | 0,03; 0,31 | 16 |
| Matematik | 0,22 | 0,06; 0,39 | 12 |
| Fen bilimleri | 0,15 | -0,61; 0,90 | 3 |
| Sosyal bilgiler | 0,05 | -0,02; 0,12 | 1 |
| Tüm akademik olmayan sonuçlar | 0,33 | 0,16; 0,50 | 18 |
| Yürütücü işlev | 0,36 | 0,15; 0,58 | 11 |
| Okulda içsel deneyim | 0,41 | 0,19; 0,62 | 5 |
| Sosyal beceri | 0,23 | -0,02; 0,49 | 9 |
| Yaratıcılık | 0,26 | -0,21; 0,74 | 6 |

Pozitif değerler Montessori lehinedir; k, sonuca katkı veren çalışma sayısıdır. Güven aralığı sıfırı kapsıyorsa (fen bilimleri, sosyal bilgiler, sosyal beceri, yaratıcılık) etkinin sıfırdan farklı olduğu bu verilerle gösterilemez. Çalışmalar arası değişkenlik yüksektir; akademik bileşik için I2 değeri %76,54'tür.[4] Dil ve okuryazarlıkta yayın yanlılığı için "trim and fill" düzeltmesi uygulandığında g değeri 0,24'ten 0,13'e inmiştir; ana tablodaki küme-dayanıklı tahmin ise 0,17'dir.[4]

Derlemenin ılımlayıcı değişken (moderatör) çözümlemeleri nüans ekler. Rastgele atamalı çalışmalarda akademik etki 0,31, rastgele atamasız olanlarda 0,19'dur; ama farkın %95 güven aralığı -0,07 ile 0,63 arasındadır. Etki ilkokul düzeyinde en büyüktür (g = 0,36), ancak okul düzeyleri arasındaki farkların hepsini sınayan Wald testi p = 0,761 vermiştir. Özel Montessori okullarında akademik etki devlet okullarından 0,13 standart sapma yüksektir, fakat aralık geniştir. Dört çalışmanın izlem verilerinde, Montessori'den ayrıldıktan sonra her yıl akademik etkinin 0,07 standart sapma azaldığı görülmüş, ama güven aralığı sıfırı kapsamıştır.[4]

Tek tek çalışmalar bu tabloyu tamamlar, bazı noktalarda ondan ayrılır. Lillard ve Else-Quest'in 2006 tarihli çalışması kura sonucuna dayanan bir karşılaştırma tasarımıyla 5 ve 12 yaş gruplarını inceledi; 5 yaşta harf-sözcük tanıma, sesbilgisel çözümleme, matematik, yürütücü işlev, sosyal akıl yürütme ve yanlış inanç görevlerinde, 12 yaşta hikâye yazma ve sosyal becerilerde fark çıktı.[10, 3] Okul öncesi örneklemin büyüklüğü 55'ti ve çocuklar yalnızca bir kez test edilmişti.[11] Lillard'ın 2012 çalışmasında klasik Montessori programlarındaki çocuklar, yürütücü işlev, okuma, matematik, sözcük dağarcığı ve sosyal problem çözmede takviyeli ve geleneksel programlardaki çocuklardan daha fazla yıl içi kazanım gösterdi.[6] Lillard ve arkadaşlarının 2017 çalışması iki devlet Montessori okuluna kura ile girmiş 70 çocuğu, kurayı kaybetmiş 71 çocukla üç yıl boyunca karşılaştırdı. Gelir düzeyi yüksek kontrol çocukları, düşük gelirli Montessori çocuklarından başlangıçta d = 0,61 farkla öndeydi; son ölçümde fark d = 0,21'e indi. Yürütücü işlevde büyüme eğrisi farkı bulunmadı, fark yalnızca üçüncü ölçümde anlamlıydı (d = 0,35) ve yazarlar kanıtın bu çalışmada güçlü olmadığını yazdı.[11]

## Eleştiriler ve sınırlılıklar

**Duyu eğitimi ve oyun (Kilpatrick, 1914).** Teachers College'da eğitim felsefesi doçenti olan Kilpatrick, Montessori okullarında didaktik materyalle oyun oynamanın kesin biçimde yasak olduğunu ve genellikle başka oyun malzemesi verilmediğini yazar. Montessori'nin duyu eğitimi öğretisinin eskimiş ve terk edilmiş bir psikolojik kurama dayandığı, materyalin bu yüzden büyük ölçüde değersiz olduğu sonucuna varır; geriye kalan küçük değerin daha ucuz, çocuğa daha uygun ve iyi seçilmiş oyuncaklarla yapılan yönlendirilmiş oyundan sağlanabileceğini savunur. Ayrıca Montessori'nin Almanya ve Amerika'da yıllar önce bırakılmış olan biçimsel disiplin öğretisine bağlı kaldığını ileri sürer.[8] Bu yazının dayandığı kaynaklarda, 1914 tarihli bu iddiaları doğrudan sınayan bir çalışma bulunamadı.

**Yöntemsel sınırlılıklar (Marshall, 2017).** Marshall'a göre hakemli Montessori değerlendirmeleri azdır ve yöntemsel sınırlılıkları vardır: boylamsal çalışma azdır, iyi kalitede rastgele atamalı çalışma yoktur ve araştırmacılar çoğunlukla katılımcıları eşleştirmeye çalışmıştır. Bir etki bulunsa bile neden kaynaklandığı belli değildir: Montessori karmaşık bir pakettir ve etkinin materyalden mi, yoksa çocuğun materyallerle kendi yönettiği biçimde çalışmasından mı geldiği ayrıştırılamaz. Çalışmalar nadiren birden fazla Montessori okulunu, bazen birden fazla Montessori sınıfını bile içerir. Marshall bir mantık sorununa da işaret eder: erken yaşlarda fark bulunmaması düşük sadakatle açıklanıyorsa, sonradan ortaya çıkan "uyuyan" etkileri Montessori'ye yazmak tutarlı değildir.[3] Marshall ayrıca ölçülen sonuçların Montessori'nin en önemli saydığı hedefleri tam olarak ölçmeyebileceğini belirtir.[3]

**Kanıtın kendi sınırları.** Lillard ve arkadaşları kura tasarımlarının gücünü ve sınırını birlikte yazar: kuraya katılanlar tüm çocukları temsil etmez, talebi fazla okullar diğerlerinden farklıdır ve çalışmadaki okullar AMI tarafından tanınan yüksek sadakatli programlardı. Yazarlar, bu nedenle geniş ölçekli uygulamayı henüz erken bulurlar.[11] Randolph ve arkadaşları aramanın İngilizce çalışmalarla ve Şubat 2020 sonrasını dışlayacak biçimde sınırlı olduğunu belirtir; yazarlar ayrıca çok geniş örneklemli bir çalışmanın sonuçları Montessori aleyhine çekmiş olabileceğini kabul eder.[4] Okurun bilmesi gereken bir nokta daha var: derlemenin yazarları arasında Lillard da yer alır ve derlemedeki iki kura çalışması onun çalışmalarıdır; 2006, 2012 ve 2017 çalışmalarının da yazarıdır. Bu nedenle derlemedeki bulgular, birbirinden tümüyle bağımsız araştırma ekiplerinden gelmez.[4, 10, 6, 11]

## Türkiye'de alanyazın

Barut ve Köseoğlu, Google Akademik, DergiPark ve Ulusal Tez Merkezi'nde "montessori" sözcüğüyle tarama yaparak 2010-2021 arasında 48 tez ve 36 makale, toplam 84 çalışma buldu. Çalışmaların yoğunluğu son beş yıla aittir ve büyük bölümü okul öncesi kademesinde yapılmıştır; neredeyse tamamının sonuç bölümünde Montessori ile eğitim alan çocuklar lehine değişim bildirilmiştir.[5] Bu tekdüzelik, çalışmaların tasarımıyla (rastgele atama, sadakat, ölçüt) birlikte okunmalıdır; derlemenin özetinde bu ayrıma dair bir bilgi yoktur.[5]

Deneysel çalışmalara bir örnek Yurteri Tiryaki ve arkadaşlarıdır: Ankara Üniversitesi Uygulama Anaokulu 1'deki 36-72 aylık çocuklar deney grubunu, benzer olduğu düşünülen başka bir üniversite anaokulundaki çocuklar kontrol grubunu oluşturdu. Ön test son test kontrol gruplu desende, iki ölçme aracında hem öğretmen hem ebeveyn görüşüne göre bazı alt boyutlarda (öz bakım, sosyal duygusal gelişim, uyumsal davranış, fiziksel ve bilişsel gelişim, iletişim) deney grubu lehine anlamlı fark bulundu.[12] Kontrol grubu okul yöneticileri ve öğretmen görüşleriyle seçilmiştir, yani gruplar rastgele atanmamıştır.[12]

Öğretmen yetiştirme boyutunda Aral ve arkadaşları 56 eğitimciyle (28 deney, 28 kontrol) 160 saatlik bir Montessori eğitimci programının etkisini inceledi; ön testte gruplar arasında fark yokken son testte anlamlı fark bulundu.[9] Ebeveyn tarafında Sop ve Dalkıran Turgut Konya'da 30 ebeveynle görüşerek özgür ortam, birebir eğitim ve materyal çeşitliliğinin okul seçiminde öne çıktığını gösterdi.[13] Bu seçilim bilgisi, Marshall'ın ebeveyn etkisi uyarısıyla birlikte düşünülmelidir.[3]

Derleme ve sentez çalışmaları da vardır. Kartal ve Çelik, ilkokulda Montessori'yi inceleyen 16 çalışmayı meta-sentezle çözümledi ve çalışma gruplarının ilkokul 1. sınıf öğrencileri, öğretmenler ve dokümanlardan oluştuğunu saptadı.[14] Bozkurt ve Ulutaş ise hassas dönemler, yapılandırılmış ortam, duyu eğitimi, dil-beyin ve hareket-beyin gibi öğelerin nörobilimle ilişkilendirildiğini tespit eden bir derleme yazdı.[7] Nörobilimsel uyum, etkililik kanıtı yerine geçmez; bu ayrım için yukarıdaki sistematik derlemeye bakmak gerekir. Bu yazının kaynakları arasında Montessori'ye özgü, Türkçeye uyarlanmış bir ölçek yoktur.

## Uygulama: sınıf örneği ve araştırma örneği

### Sınıf örneği

Aşağıdaki akış, kaynaklardaki betimlemelerden kurgulanmış bir örnektir; tek bir sınıfın kaydı değildir. Üç-altı yaş sınıfına yeni katılan çocuğun ilk karşılaştığı materyaller gündelik yaşam etkinlikleridir; çocuk, örneğin dökme etkinliğini seçer. Etkinlik seçme, başlatma, tamamlama ve toplama döngüsüyle biter.[3] Çocuk odaklanabildiğinde öğretmen duyusal materyali, örneğin pembe kuleyi tanıtır; çocuk kuleyi kendi başına kurar.[3] Uzun çubukların sıralanmasında hata kontrolü açıktır: Montessori'ye göre çubuklar doğru yerleştirilmezse merdivenin düzenli azalan çizgisi bozulur.[1] Öğretmen araya girmek yerine gözlemler, ilerlemeyi kaydeder ve çocuğun bir sonraki materyale ne zaman geçeceğine karar verir.[4]

### Araştırma örneği

Araştırmacı için örnek tasarım Lillard ve arkadaşlarının çalışmasıdır. Ebeveynler Ekim ile Şubat arasında kura başvurusu yaptı; kura Mayıs'ta bilgisayarla çekildi. Dört yıl boyunca 174 çocuk çalışmaya alındı, 141'i son örnekleme kaldı; çocuklar üç yıl içinde dört kez test edildi.[11] Akademik başarı Woodcock-Johnson III Başarı Testleri'nin dört alt testiyle ölçüldü (harf-sözcük, resimli sözcük dağarcığı, uygulamalı problemler, hesaplama).[11] Çözümlemede doğrusal büyüme eğrisi modelleri ve ilk test puanı kontrol edilen kovaryans analizi kullanıldı.[11] Lillard'ın 2012 çalışması ise sınıftaki çocukların Montessori materyalini kullanma yüzdesinin yıl sonu becerilerini yordayıp yordamadığını sınadı.[6, 3]

Marshall'ın eleştirilerinden bu yazının çıkardığı tasarım ilkeleri şunlardır: çalışmada birden fazla Montessori okulu yer almalı, uygulama sadakati ayrıca ele alınmalı ve sonuçlar sınıfta çocukların ve öğretmenlerin gerçekte ne yaptığına dair gözlemle birlikte yorumlanmalıdır.[3] Marshall, çocukları okullara rastgele atamanın ebeveyn seçimini ortadan kaldıracağı için çok zor olduğunu belirtir ve kura tasarımını bu nedenle yaratıcı bir çözüm sayar.[3]

## Araştırmacılar için açık sorular

1. **Etkiyi hangi öğe üretiyor?** Materyaller mi, yoksa çocuğun materyallerle kendi seçtiği biçimde çalışması mı? Marshall etkinin materyallerden mi, yoksa çocukların onlarla kendi yönettiği biçimde çalışmasından mı geldiğini ve ikisinin ayrılıp ayrılamayacağını soru olarak bırakır.[3]
2. **Sadakat sonucu ne kadar belirliyor?** Lillard 2012 klasik ve takviyeli programlar arasında fark buldu; Randolph ve arkadaşları, rastgele atamalı çalışmalarda etkinin daha büyük çıkmasını kısmen yüksek sadakatli iki kura çalışmasıyla açıklamayı spekülatif olarak önerir.[6, 4]
3. **Etkiler kalıcı mı?** Randolph izlem verilerinde yıllık azalma gördü ama güven aralığı sıfırı kapsıyor; Marshall ise sonradan çıkan etkilerin basit ölçüm hatası ve rastlantısal dalgalanma olabileceğini hatırlatır. Lillard ve arkadaşları okul öncesi kazanımların üst sınıflara uzanıp uzanmadığını sınanmamış bırakır.[4, 3, 11]
4. **Sonuçlar kura dışı ve farklı okul bağlamlarına genellenebilir mi?** Lillard ve arkadaşlarının örneklemi talebi fazla iki devlet okuluna dayanır ve yazarlar ölçek büyütmeden önce çok daha fazla devlet okulunu kapsayan bir çalışma önerir.[11]
5. **Türkiye'deki olumlu bulgular kalite ölçütleriyle sınanabilir mi?** Türkiye'deki çalışmaların neredeyse tamamı olumlu sonuç bildirmektedir; bu çalışmaların rastgele atama, sadakat ve ölçüt açısından değerlendirildiği bir derleme bu yazının kaynakları arasında yoktur.[5]

## Sık Sorulan Sorular

### Montessori nedir?

Maria Montessori'nin 1907'de Roma'da geliştirdiği eğitim yaklaşımıdır. Çocuk, hazırlanmış bir sınıfta kendi seçtiği elle tutulur materyallerle uzun çalışma bloklarında çalışır; öğretmen gözlemler, materyalleri tanıtır ve yönlendirir.

### Montessori sınıfında bir gün nasıl geçer?

Kaynaklara göre sınıfın merkezinde yaklaşık üç saatlik bir çalışma döngüsü vardır. Çocuk ne üzerinde, nerede, kiminle ve ne kadar çalışacağını sınıf kuralları içinde seçer; öğretmen yeni materyali bireysel ya da küçük grupla tanıtır ve ilerlemeyi kaydeder.

### Montessori materyalleri nelerdir?

Üç grupta anlatılır: gündelik yaşam etkinlikleri (dökme, cımbız kullanma, düğme ilikleme), duyusal materyaller (pembe kule, ses kutuları) ve bunların hazırladığı akademik materyaller (sayı çubukları, zımparalı harfler). Duyusal materyallerin ortak özelliği her birinin tek bir kavramı yalıtmasıdır.

### Montessori yöntemi işe yarıyor mu?

32 çalışmalık bir sistematik derlemede akademik bileşik etki g = 0,24, akademik olmayan bileşik etki g = 0,33 bulundu. Aynı derleme fen bilimleri, sosyal beceri ve yaratıcılık için güven aralığının sıfırı kapsadığını ve çalışmalar arası değişkenliğin yüksek olduğunu bildirir. Lillard'ın 2012 çalışması uygulama sadakatinin sonuçla ilişkili olduğunu gösterdi.

### Montessori yönteminin eleştirileri nelerdir?

Kilpatrick 1914'te duyu eğitimi öğretisinin eskimiş bir psikolojiye dayandığını ve oyunun dışlandığını savundu. Marshall 2017'de rastgele atamalı iyi kalitede çalışma bulunmadığını, çalışmaların nadiren birden fazla Montessori okulunu içerdiğini ve etkinin hangi öğeden geldiğinin ayrıştırılamadığını yazdı.

### Montessori öğretmeni olmak için eğitim gerekir mi?

Alanyazın iyi eğitilmiş öğretmeni yaklaşımın yapısal öğelerinden biri sayar. Türkiye'de 56 eğitimciyle yapılan bir çalışmada 160 saatlik bir Montessori eğitimci programı uygulanmıştır; yasal bir koşul bu yazının kapsamı dışındadır.

## Kaynaklar

1. Montessori, M. (1912). The Montessori method: Scientific pedagogy as applied to child education in 'The Children's Houses' with additions and revisions by the author (A. E. George, Çev.). Frederick A. Stokes Company. https://www.gutenberg.org/ebooks/39863 (EN, erişim: 2026-11-01)
2. Foschi, R. (2008). Science and culture around the Montessori's first "Children's Houses" in Rome (1907-1915). Journal of the History of the Behavioral Sciences, 44(3), 238–257. https://doi.org/10.1002/jhbs.20313 (EN, erişim: 2026-11-01)
3. Marshall, C. (2017). Montessori education: a review of the evidence base. npj Science of Learning, 2, 11. https://doi.org/10.1038/s41539-017-0012-7 (EN, erişim: 2026-11-01)
4. Randolph, J. J., Bryson, A., Menon, L., Henderson, D. K., Kureethara Manuel, A., Michaels, S., Rosenstein, D. L., McPherson, W., O'Grady, R. ve Lillard, A. S. (2023). Montessori education's impact on academic and nonacademic outcomes: A systematic review. Campbell Systematic Reviews, 19(3), e1330. https://doi.org/10.1002/cl2.1330 (EN, erişim: 2026-11-01)
5. Barut, Y. ve Köseoğlu, F. (2021). Türkiye'de Montessori yöntemi ile ilgili yapılan çalışmaların incelenmesi. Yaşam Becerileri Psikoloji Dergisi, 5(10), 101–118. https://doi.org/10.31461/ybpd.1026936 (TR, erişim: 2026-11-01)
6. Lillard, A. S. (2012). Preschool children's development in classic Montessori, supplemented Montessori, and conventional programs. Journal of School Psychology, 50(3), 379–401. https://doi.org/10.1016/j.jsp.2012.01.001 (EN, erişim: 2026-11-01)
7. Bozkurt, Ş. S. ve Ulutaş, İ. (2021). Montessori yöntemine nörobilimsel bakış açısı: Disiplinler arası inceleme. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 41(2), 817–854. https://doi.org/10.17152/gefad.880933 (TR, erişim: 2026-11-01)
8. Kilpatrick, W. H. (1914). The Montessori system examined. Houghton Mifflin Company. https://archive.org/details/montessorisystem00kilprich (EN, erişim: 2026-11-01)
9. Aral, N., Yurteri Tiryaki, A., Fındık, E., Çetin Sultanoğlu, S., Beker, E., Yıldız Bıçakçı, M. ve Özdoğan Özbal, E. (2022). Eğitimcilerin Montessori yaklaşımına ilişkin yeterliklerinde Montessori eğitimci eğitim programının etkisinin incelenmesi. Erken Çocukluk Çalışmaları Dergisi, 6(1), 5–22. https://doi.org/10.24130/eccdjecs.1967202261383 (TR, erişim: 2026-11-01)
10. Lillard, A. ve Else-Quest, N. (2006). Evaluating Montessori education. Science, 313(5795), 1893–1894. https://doi.org/10.1126/science.1132362 (EN, erişim: 2026-11-01)
11. Lillard, A. S., Heise, M. J., Richey, E. M., Tong, X., Hart, A. ve Bray, P. M. (2017). Montessori preschool elevates and equalizes child outcomes: A longitudinal study. Frontiers in Psychology, 8, 1783. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2017.01783 (EN, erişim: 2026-11-01)
12. Yurteri Tiryaki, A., Aral, N., Yıldız Bıçakçı, M., Çetin Sultanoğlu, S. ve Şahin, S. (2015). Montessori eğitiminin çocukların gelişimine etkisinin incelenmesi. Hacettepe Journal of Educational Research, 1(1). https://dergipark.org.tr/en/pub/huner/article/411252 (TR, erişim: 2026-11-01)
13. Sop, A. ve Dalkıran Turgut, M. (2021). Ebeveynlerin çocukları için Montessori yöntemi uygulayan anaokulu seçme nedenleri. Erken Çocukluk Çalışmaları Dergisi, 5(1), 66–91. https://doi.org/10.24130/eccd-jecs.1967202151229 (TR, erişim: 2026-11-01)
14. Kartal, A. ve Çelik, S. (2022). İlkokulda Montessori modeli: Bir meta-sentez çalışması. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 42(2), 1109–1142. https://doi.org/10.17152/gefad.976284 (TR, erişim: 2026-11-01)