---
title: "Lisans Türleri Nelerdir? Telif Hakkı ve Creative Commons"
url: https://bote.web.tr/blog/lisans-turleri-nelerdir
author: BÖTE Editör Ekibi
published: 2026-10-31
updated: 2026-10-31
category: Eğitim Teknolojileri
description: "Yazılım lisans türleri: ücretsiz, deneme, demo, ticari, açık kaynak. Telif hakkı, ©, ™, ® sembolleri, Creative Commons lisansları ve BTY 6. sınıf kazanımları."
---

# Lisans Türleri Nelerdir? Telif Hakkı ve Creative Commons

> Yazılım lisans türleri: ücretsiz, deneme, demo, ticari, açık kaynak. Telif hakkı, ©, ™, ® sembolleri, Creative Commons lisansları ve BTY 6. sınıf kazanımları.

Yazan: BÖTE Editör Ekibi · Yayın: 2026-10-31 · Güncelleme: 2026-10-31 · 4 dk okuma · https://bote.web.tr/blog/lisans-turleri-nelerdir

## Özet

- Telif hakkı, eser sahibinin eseri üzerindeki hakkı; Türkiye'de **5846 sayılı Kanun** bilgisayar programlarını da eser sayıyor.
- Koruma süresi eser sahibinin yaşadığı süre ve ölümünden sonra **70 yıl**.
- Yazılım lisansları kullanım hakkına göre: **ticari (satın alınan)**, **ücretsiz**, **deneme (trial)**, **tanıtım (demo)**, **açık kaynak**.
- İçerikte **Creative Commons**: altı lisans (BY, BY-SA, BY-ND, BY-NC, BY-NC-SA, BY-NC-ND) ve kamuya adama aracı CC0.
- BTY 6. sınıfta **BTY.6.4.2** (telif hakkı) ve **BTY.6.4.4** (lisans türleri) kazanımları.

Lisans türleri ve telif hakkı, BTY 6. sınıfın Bilişim Etiği ve Siber Güvenlik temasında yer alıyor ama aslında her yaştan internet kullanıcısını ilgilendiriyor: indirdiğimiz oyun, sunuma koyduğumuz görsel, videoya eklediğimiz müzik. Bu yazı telif hakkını, yazılım lisans türlerini ve Creative Commons lisanslarını programın kazanımları ve resmî kaynaklarla anlatıyor.[1]

## BTY programında telif ve lisans

6. sınıf etik temasında bu konuya ayrılan iki öğrenme çıktısı var:[1]

| Kazanım | Öğrencinin yaptığı |
|---|---|
| BTY.6.4.2. Telif hakkı kavramını sorgulayabilme | Merak ettiklerini tanımlar, soru sorar, bilgi toplar, doğruluğunu değerlendirir, çıkarım yapar |
| BTY.6.4.4. Kullanım haklarına göre lisans türlerini karşılaştırabilme | Lisans türlerinin özelliklerini belirler, benzerliklerini ve farklılıklarını listeler |

Konu tek bir temayla sınırlı değil: program 5. sınıftan itibaren görsel, belge, sunum, ses ve video hazırlarken kullanılan her içeriğin telif ve lisans durumunun kontrol edilmesini, kaynak gösterilmesini ve açık lisanslı içeriklerin tercih edilmesini istiyor.[1] 6. sınıfın tamamı için [BTY 6. sınıf konuları](https://bote.web.tr/blog/bty-6-sinif-konulari).

## Telif hakkı nedir?

Telif hakkı, bir eserin sahibine tanınan haklardır. Türkiye'de bu haklar **5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu** ile korunuyor. Kanun dil ve yazıyla ifade edilen eserlerin yanında **her biçim altında ifade edilen bilgisayar programlarını** da ilim ve edebiyat eseri sayıyor.[2] Yani bir oyun ya da uygulama, bir roman gibi telifle korunan bir eser.

Koruma süresi uzun: kanuna göre eser sahibinin **yaşadığı müddetçe ve ölümünden itibaren 70 yıl** devam ediyor.[2] Bu süre dolan eserler kamu malı hâline geliyor.

Program telif hakkını kısa bir sunumla açıyor: telif hakkının müzik, kitap, film gibi eserlerin yaratıcılarına nasıl bir koruma sağladığı ve izinsiz kullanımın yasal sonuçları. Sunumda üç sembolün anlamı da işleniyor:[1]

| Sembol | Anlamı |
|---|---|
| © | Telif hakkı (copyright) |
| ™ | Ticari marka (trademark) |
| ® | Tescilli ticari marka (registered) |

Ardından öğrenciler "Telif hakkı ne demek? Kimler telif hakkına sahip olur? Telif hakkı ihlali ne gibi sonuçlar doğurur?" sorularını gruplar hâlinde araştırıyor, buldukları bilgilerin kaynağını ve güvenilirliğini sorguluyor. Vurgulanan nokta, yaratıcı eserlerin izinsiz kullanımında yaratıcıların emeğinin karşılıksız kalabileceği.[1]

## Yazılım lisans türleri

Lisans, bir ürünü hangi koşullarda kullanabileceğimizi belirleyen izindir. Program öğrencilerin günlük hayatta kullandıkları oyun, uygulama ve müziklerin lisans koşullarını ("ücretsiz, deneme sürümü, satın alınan, açık kaynak, Creative Commons") ailelerinin rehberliğinde incelemesini istiyor.[1] Kullanım haklarına göre yaygın türler:

| Lisans türü | Özellik | Örnek durum |
|---|---|---|
| Ticari (satın alınan) | Ücret ödenerek kullanım hakkı alınır; kopyalanıp dağıtılamaz | Lisansı satın alınan ofis programı |
| Ücretsiz | Ücret ödenmeden kullanılır; kaynak kodu genelde kapalıdır | Ücretsiz indirilen bir uygulama |
| Deneme (trial) | Belirli bir süre kullanılır; süre bitince satın alma istenir | 30 günlük deneme sürümü |
| Tanıtım (demo) | Özellikleri ya da bölümleri kısıtlanmış tanıtım sürümü | Yalnız ilk seviyesi oynanabilen oyun |
| Açık kaynak | Kaynak kodu açıktır; incelenebilir, değiştirilebilir, yeniden dağıtılabilir | Açık kaynak tarayıcı ya da işletim sistemi |

Programın örneği deneme ile demoyu ayırt etmeye güzel bir giriş: "Ayşe bir derginin ekinden bir oyun programı kurar. Oyunun ilk seviyesini tamamladıktan sonra oyunun sitesine yönlendiren bir uyarıyla karşılaşır. Bu durum hangi lisans türüne örnek olabilir?" Program ayrıca deneme ile tanıtım lisansı arasındaki farkı ve uygulama içi satın almaları sorduruyor.[1]

Açık kaynağın ölçütleri Open Source Initiative'in tanımında sayılıyor: serbest yeniden dağıtım, kaynak kodun erişilebilir olması ve türev çalışmalara izin verilmesi bunların başında.[3]

## Creative Commons lisansları

Görsel, müzik, video gibi içeriklerde en çok karşılaşılan açık lisans Creative Commons (CC). Program CC lisanslarının içerik sahibinin hangi koşullarda paylaşım ve kullanım izni verdiğini gösterdiğini anlatıyor; örneğin "ticari olmayan, alıntı yapılarak kullanılabilir ya da üzerinde değişiklik yapılamaz" gibi.[1] Creative Commons'a göre en serbestten en kısıtlıya altı lisans var:[4]

| Lisans | Anlamı |
|---|---|
| CC BY | Atıf yapılarak her amaçla kullanılabilir, değiştirilebilir |
| CC BY-SA | Atıf + türev aynı lisansla paylaşılmalı |
| CC BY-ND | Atıf + değiştirilmeden kullanılmalı |
| CC BY-NC | Atıf + yalnız ticari olmayan kullanım |
| CC BY-NC-SA | Atıf + ticari değil + aynı lisansla paylaşım |
| CC BY-NC-ND | Atıf + ticari değil + değiştirilmeden |

Bunlara ek olarak **CC0**, eser sahibinin haklarından vazgeçip eseri kamuya adamasını sağlayan bir araç.[4] Program 6. sınıfta öğretmenin Creative Commons, kamu malı ve telifli içeriklerden bir havuz hazırlamasını, grupların her içeriğin lisans türünü, kullanım koşullarını ve atıf gerekip gerekmediğini bir tabloya işlemesini öneriyor.[1]

## Lisanssız yazılımın riskleri

Program iki riske dikkat çekiyor: hakkı olmayanı kullanmanın **etik ve yasal sonuçları** ve lisanssız yazılımın **güvenlik riskleri**.[1] Siber güvenlik bölümünde de korsan yazılımlar üzerinden yayılan zararlı yazılımlar örnek riskler arasında sayılıyor.[1] Ayrıntı: [siber güvenlik ve güçlü şifre](https://bote.web.tr/blog/siber-guvenlik-ve-guclu-sifre).

## Öğrenciler için kısa kurallar

- Sunumda ya da ödevde kullandığın her görselin, müziğin ve alıntının **kaynağını yaz**.
- Mümkünse **açık lisanslı** (CC) ya da kamu malı içerik seç; lisans şartlarına (atıf, ticari değil) uy.
- Yapay zekâyla üretilen içerikte de lisans ve kullanım koşullarını kontrol et; program bu içeriklerin de lisans durumunun kontrol edilmesini istiyor.[1]
- Bir uygulamayı kurmadan önce ücretsiz mi, deneme mi, hangi verileri topladığına bak.

ISTE öğrenci standartları da "dijital vatandaş" rolünde fikrî mülkiyete saygıyı ve başkalarının eserlerini kullanırken haklarını gözetmeyi sayıyor.[5] DigComp 2.2'de telif ve lisansların dijital içerik üretiminin parçası olduğu belirtiliyor.[6] Konu ve kazanımlar programın resmî sayfasında da yer alıyor.[7]

## Sık Sorulan Sorular

### Lisans türleri nelerdir?

Kullanım haklarına göre yaygın yazılım lisansları: ticari (satın alınan), ücretsiz, deneme (trial), tanıtım (demo) ve açık kaynak. İçerikler için ayrıca Creative Commons lisansları ve kamu malı vardır.

### Deneme ve demo lisansı farkı nedir?

Deneme (trial) sürümü genelde tam özellikli ama süreyle sınırlıdır; tanıtım (demo) sürümü ise özellikleri ya da bölümleri kısıtlanmış bir tanıtım sürümüdür. BTY programı bu farkı ayrıca sorduruyor.

### Telif hakkı nedir?

Kitap, müzik, film, fotoğraf ve bilgisayar programı gibi eserlerin sahibine tanınan haklardır. Türkiye'de 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ile korunur.

### ©, ™ ve ® ne demek?

© telif hakkı, ™ ticari marka, ® tescilli ticari marka sembolüdür. BTY 6. sınıf programında bu sembollerin anlamları işleniyor.

### Creative Commons nedir?

Eser sahibinin hangi koşullarda paylaşım ve kullanım izni verdiğini gösteren standart lisanslardır. Örneğin BY atıf ister, NC ticari kullanımı yasaklar, ND değiştirmeye izin vermez.

### Lisanssız yazılım kullanmak suç mu?

Hakkı olmayan yazılımı kullanmak telif hakkı ihlalidir ve hukuki sonuç doğurabilir; BTY programı ayrıca korsan yazılımların zararlı yazılım yayma riskine dikkat çekiyor.

## Kaynaklar

1. Millî Eğitim Bakanlığı Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı (2025). Bilişim Teknolojileri ve Yazılım Dersi Öğretim Programı (5 ve 6. Sınıflar), Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli 2025. https://mufredat.meb.gov.tr/Dosyalar/202591115327350-bili%C5%9Fim%20d%C3%B6p.pdf (TR, erişim: 2026-10-31)
2. Mevzuat Bilgi Sistemi (1951). 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.3.5846.pdf (TR, erişim: 2026-10-31)
3. Open Source Initiative (2024). The Open Source Definition. https://opensource.org/osd (EN, erişim: 2026-10-31)
4. Creative Commons (2026). About CC Licenses. https://creativecommons.org/share-your-work/cclicenses/ (EN, erişim: 2026-10-31)
5. International Society for Technology in Education (ISTE) (2016). ISTE Standards: For Students. https://iste.org/standards/students (EN, erişim: 2026-10-31)
6. Vuorikari, R., Kluzer, S. ve Punie, Y. (2022). DigComp 2.2: The Digital Competence Framework for Citizens. Publications Office of the European Union. https://doi.org/10.2760/115376 (EN, erişim: 2026-10-31)
7. Millî Eğitim Bakanlığı (2026). Bilişim Teknolojileri ve Yazılım Dersi (Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli öğretim programı sayfası). https://tymm.meb.gov.tr/ogretim-programlari/bilisim-teknolojileri-ve-yazilim-dersi/6 (TR, erişim: 2026-10-31)