--- title: "Dosya Uzantıları Nelerdir? Dosya ve Klasör Yönetimi" url: https://bote.web.tr/blog/dosya-uzantilari-ve-klasor-yonetimi author: BÖTE Editör Ekibi published: 2026-10-31 updated: 2026-10-31 category: Eğitim Teknolojileri description: "Dosya uzantıları nelerdir: .docx, .pdf, .jpg, .png, .mp3, .txt ne demek? Dosya ve klasör işlemleri, adlandırma, sıkıştırma; BTY 5. sınıf konusu." --- # Dosya Uzantıları Nelerdir? Dosya ve Klasör Yönetimi > Dosya uzantıları nelerdir: .docx, .pdf, .jpg, .png, .mp3, .txt ne demek? Dosya ve klasör işlemleri, adlandırma, sıkıştırma; BTY 5. sınıf konusu. Yazan: BÖTE Editör Ekibi · Yayın: 2026-10-31 · Güncelleme: 2026-10-31 · 3 dk okuma · https://bote.web.tr/blog/dosya-uzantilari-ve-klasor-yonetimi ## Özet - **Dosya**, bilgisayarda saklanan veri birimi; **klasör**, dosyaları gruplayan kap. - **Dosya uzantısı**, adın sonundaki noktadan sonraki kısım: dosyanın türünü ve hangi programla açılacağını gösterir. - Temel işlemler: klasör oluşturma, taşıma, kopyalama, yeniden adlandırma, silme, arama. - İyi adlandırma: anlamlı ve tarihli ad (örnek: ad_tarih_etkinlik.docx). - **Sıkıştırma** dosyaları küçültür; BTY 5. sınıfta **BTY.5.1.6** kazanımı. Masaüstü dosyalarla dolu bir bilgisayarda aranan belgeyi bulmak zordur. BTY 5. sınıf programı dosya ve klasör yönetimini tam da bu soruyla açıyor: "Bu masaüstünde aranılan bir belgenin bulunması zor olur mu?"[1] Bu yazı dosya ve klasör kavramlarını, dosya uzantılarını, temel işlemleri ve sıkıştırmayı anlatıyor. ## BTY programında dosya ve klasör 5. sınıfın ilk temasında **BTY.5.1.6 "Dosya ve klasör yönetimi ile ilgili temel işlemlerle çalışabilme"** öğrenme çıktısı üç adımdan oluşuyor:[1] | Adım | Öğrencinin yaptığı | |---|---| | a | Temel dosya ve klasör düzenleme işlemlerini belirler | | b | Temel dosya ve klasör düzenleme işlemlerini kullanır | | c | Dosya ve klasör sıkıştırma işlemlerini verimlilik kapsamında değerlendirir | Yılın tamamı için [BTY 5. sınıf konuları](https://bote.web.tr/blog/bty-5-sinif-konulari). ## Dosya ve klasör nedir? **Dosya**, bilgisayarda saklanan bir veri birimidir: bir belge, bir fotoğraf, bir şarkı. **Klasör** ise dosyaları (ve başka klasörleri) bir arada tutan kaptır; tıpkı kâğıtların konduğu dosya kutuları gibi. Program düzen için üç yöntem öneriyor: dosyaları **bir araya toplamak**, **gruplandırmak** ve **anlamlı, tarih bilgisi içerecek şekilde adlandırmak**. Dosya türleri (metin, görüntü, ses) ve klasör yapısının önemi de bu sunumda anlatılıyor.[1] İç içe klasörlerden oluşan bu yapıya **dizin yapısı** denir. Örnek bir okul düzeni: - Okul - Türkçe - Matematik - BTY - Sunumlar - Belgeler ## Temel dosya ve klasör işlemleri Programda öğretmen etkileşimli tahtada şu işlemleri gösteriyor, öğrenciler de bir görev listesine göre uyguluyor: **klasör oluşturma, dosya taşıma, dosya adını değiştirme, dosya silme ve dosya arama**; ayrıca dosyaları türlerine ve oluşturulma ya da son güncellenme tarihlerine göre düzenleme.[1] | İşlem | Ne işe yarar? | |---|---| | Yeni klasör | Dosyaları gruplamak için kap açar | | Kopyala | Dosyanın bir benzerini başka yere koyar, asıl yerinde kalır | | Taşı (kes) | Dosyayı başka yere götürür | | Yeniden adlandır | Dosyaya anlamlı bir ad verir | | Sil | Dosyayı geri dönüşüm kutusuna gönderir | | Ara | Ad ya da türe göre dosya bulur | | Sırala | Ada, türe, tarihe ya da boyuta göre dizer | **Adlandırma kuralı.** Programın 5. sınıf kelime işlemci etkinliğinde önerdiği biçim iyi bir örnek: `ogrenci_adi_tarih_etkinlik_adi.docx`. Belgeler öğrencilerin oluşturdukları klasörlerde, konuyu tanımlayan adlarla ve farklı biçimlerde (.docx, .odt, .pdf, .txt) kaydediliyor.[1] Türkçe karakter ve boşluk yerine alt çizgi kullanmak, dosyaların farklı cihazlarda sorunsuz açılmasına yardım eder. ## Dosya uzantıları nelerdir? **Dosya uzantısı**, dosya adındaki son noktadan sonra gelen kısımdır. Program öğrencilerin her uzantı için dosyanın hangi programla açılacağını, hangi tür veri içerdiğini ve ne amaçla kullanıldığını açıklamasını istiyor; örnek olarak .txt, .jpg, .mp3, .docx, .odt, .ogg ve .png uzantılarını sayıyor.[1] Yaygın uzantılar: | Tür | Uzantılar | Not | |---|---|---| | Düz metin | .txt | Biçimlendirme yok, her yerde açılır | | Belge | .docx, .odt, .rtf | Düzenlenebilir belge | | Sabit belge | .pdf | Her cihazda aynı görünür | | Görüntü | .jpg, .png | JPG fotoğraf için, PNG saydamlık ve çizim için | | Ses | .mp3, .ogg, .wav | | | Video | .mp4 | | | Sunum | .pptx, .odp | | | Tablo | .xlsx, .ods, .csv | CSV düz metin tablodur | | Sıkıştırılmış | .zip | Birden çok dosyayı tek pakette toplar | ABD Kongre Kütüphanesi'nin dijital biçimler kataloğu bu biçimlerin her birinin özelliklerini ve uzun süre saklamaya uygunluğunu ayrıntılı olarak açıklıyor.[2] .odt, .odp ve .ods uzantıları ise OASIS'in açık belge standardı OpenDocument'a ait.[3] **Güvenlik notu.** Uzantı, dosyanın ne olduğunu anlamanın da yolu: "odev.pdf.exe" gibi çift uzantılı bir dosya aslında bir programdır ve zararlı olabilir. Ayrıntı için [siber güvenlik ve güçlü şifre](https://bote.web.tr/blog/siber-guvenlik-ve-guclu-sifre). ## Dosya sıkıştırma nedir? Program sıkıştırmayı somut bir deneyle anlatıyor: öğretmen bir çöp poşetine alabileceğinden fazla gazete kâğıdı sığdırmaya çalışıyor; öğrenciler verimlilik ve kaynak yönetimini tartışıyor. Ardından önceden hazırlanmış dosyaları alanı azalmış bir taşınabilir belleğe kaydetmeye çalışıp "yeterli alan yok" mesajını görüyorlar. Sıkıştırmanın ne olduğu ve neden kullanıldığı anlatıldıktan sonra sıkıştırılmış dosyaların aynı belleğe sığdığı gösteriliyor.[1] Sıkıştırmanın iki faydası var: depolama alanından tasarruf ve dosya göndermeyi kolaylaştırma. Bazı biçimler (JPG, MP3, MP4) zaten sıkıştırılmış olduğundan bunları .zip içine koymak boyutu çok az küçültür; metin belgeleri ise belirgin biçimde küçülür.[2] ## Taramadan dijitale Aynı kazanımda öğrenciler bir belgenin tarayıcı, telefon ya da tabletle taranıp bilgisayara aktarılmasını adım adım izliyor; böylece bilginin fiziksel dünyadan dijital ortama nasıl geçtiğini görüyor.[1] DigComp 2.2 de dijital içeriği yönetmeyi ve düzenlemeyi temel dijital yetkinlikler arasında sayıyor;[4] ISTE ise öğrencinin dijital araçlarla bilgiyi düzenleyen bir "bilgi oluşturucu" olmasını bekliyor.[5] Temaya göre içerikler programın resmî sayfasında.[6] ## Sık Sorulan Sorular ### Dosya uzantısı nedir? Dosya adının sonundaki noktadan sonra gelen kısımdır (.docx, .jpg gibi). Dosyanın türünü ve bilgisayarın onu hangi programla açacağını gösterir. ### En yaygın dosya uzantıları nelerdir? Metin: .txt, .docx, .odt, .pdf. Görüntü: .jpg, .png. Ses: .mp3, .ogg. Video: .mp4. Tablo: .xlsx, .ods, .csv. Sunum: .pptx, .odp. Sıkıştırılmış: .zip. ### Dosya ile klasör farkı nedir? Dosya veriyi taşır (bir belge, bir fotoğraf); klasör ise dosyaları ve başka klasörleri bir arada tutan düzenleme aracıdır. ### Dosya sıkıştırma nedir? Dosya ya da klasörün kapladığı alanı küçültme işlemidir. Depolama alanı yetmediğinde ya da dosyayı göndermeyi kolaylaştırmak için kullanılır; sıkıştırılmış dosya açılınca eski hâline döner. ### PDF ile DOCX farkı nedir? DOCX düzenlenebilir bir kelime işlemci belgesidir; PDF ise her cihazda aynı görünen, genelde son hâli paylaşmak için kullanılan biçimdir. ### Dosya ve klasör hangi sınıfın konusu? Maarif Modeli BTY programında 5. sınıf, ilk temada BTY.5.1.6 "Dosya ve klasör yönetimi ile ilgili temel işlemlerle çalışabilme" kazanımıdır. ## Kaynaklar 1. Millî Eğitim Bakanlığı Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı (2025). Bilişim Teknolojileri ve Yazılım Dersi Öğretim Programı (5 ve 6. Sınıflar), Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli 2025. https://mufredat.meb.gov.tr/Dosyalar/202591115327350-bili%C5%9Fim%20d%C3%B6p.pdf (TR, erişim: 2026-10-31) 2. Library of Congress (2026). Sustainability of Digital Formats: Planning for Library of Congress Collections. https://www.loc.gov/preservation/digital/formats/ (EN, erişim: 2026-10-31) 3. OASIS (2021). Open Document Format for Office Applications (OpenDocument) Version 1.3. https://docs.oasis-open.org/office/OpenDocument/v1.3/ (EN, erişim: 2026-10-31) 4. Vuorikari, R., Kluzer, S. ve Punie, Y. (2022). DigComp 2.2: The Digital Competence Framework for Citizens. Publications Office of the European Union. https://doi.org/10.2760/115376 (EN, erişim: 2026-10-31) 5. International Society for Technology in Education (ISTE) (2016). ISTE Standards: For Students. https://iste.org/standards/students (EN, erişim: 2026-10-31) 6. Millî Eğitim Bakanlığı (2026). Bilişim Teknolojileri ve Yazılım Dersi (Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli öğretim programı sayfası). https://tymm.meb.gov.tr/ogretim-programlari/bilisim-teknolojileri-ve-yazilim-dersi/6 (TR, erişim: 2026-10-31)