---
title: "Dijital Vatandaşlık Nedir? Dijital Kimlik ve Ayak İzi"
url: https://bote.web.tr/blog/dijital-vatandaslik-nedir
author: BÖTE Editör Ekibi
published: 2026-10-31
updated: 2026-10-31
category: Eğitim Teknolojileri
description: "Dijital vatandaşlık nedir, dijital kimlik ve dijital ayak izi ne demek? BTY 5. sınıf kazanımı, örnekleri, kişisel veri ve okulda nasıl işlendiği."
---

# Dijital Vatandaşlık Nedir? Dijital Kimlik ve Ayak İzi

> Dijital vatandaşlık nedir, dijital kimlik ve dijital ayak izi ne demek? BTY 5. sınıf kazanımı, örnekleri, kişisel veri ve okulda nasıl işlendiği.

Yazan: BÖTE Editör Ekibi · Yayın: 2026-10-31 · Güncelleme: 2026-10-31 · 4 dk okuma · https://bote.web.tr/blog/dijital-vatandaslik-nedir

## Özet

- **Dijital vatandaşlık**, dijital ortamlarda güvenli, etik ve sorumlu davranma ve bu ortamlara katılma becerisi.
- **Dijital kimlik**: kullanıcı adı, profil bilgileri, oyun ve sosyal medya hesapları gibi çevrim içi varlıklarımız.
- **Dijital ayak izi**: internette bıraktığımız ve uzun süre kalabilen izler.
- BTY 5. sınıfta **BTY.5.1.3** kazanımı: dijital kimliği belirleme, ayak izinin etkilerini ilişkilendirme, uygulamaları gruplandırma.
- Kişisel veri, KVKK'ya göre kimliği belirli ya da belirlenebilir kişiye ilişkin her türlü bilgi.

Dijital vatandaşlık, Maarif Modeli'nin Bilişim Teknolojileri ve Yazılım (BTY) dersinde 5. sınıfın ilk temasında yer alan bir kavram. Kısaca, dijital ortamlarda güvenli, etik ve sorumlu davranma ve bu ortamlara bilinçli katılma becerisi. Bu yazı kavramı, dijital kimlik ve dijital ayak izini, programın bunları nasıl işlediğini ve kişisel veri kavramını anlatıyor.[1]

## Dijital vatandaşlık nedir?

Dijital vatandaşlık, gerçek hayattaki vatandaşlığın dijital ortamdaki karşılığı gibi düşünülebilir: haklarımızı kullanırken başkalarının haklarına saygı göstermek, kurallara uymak, topluma katkı vermek. Choi'nin dijital vatandaşlık literatürünü inceleyen kavram analizi, alandaki tanımları dört başlıkta topluyor: **etik**, **medya ve bilgi okuryazarlığı**, **katılım** ve **eleştirel direniş** (yani dijital ortamdaki güç ilişkilerini sorgulayabilme).[2]

ISTE'nin öğrenci standartları da "dijital vatandaş" rolünü öğrencinin dijital dünyada yaşamanın, öğrenmenin ve çalışmanın hak, sorumluluk ve fırsatlarını tanıması, güvenli, yasal ve etik davranması olarak tanımlıyor.[3] Avrupa Birliği'nin dijital yetkinlik çerçevesi DigComp 2.2'de ise iletişim ve iş birliği, güvenlik gibi alanlar bu becerilerin parçası.[4]

## BTY programında dijital vatandaşlık

5. sınıf programında **BTY.5.1.3 "Dijital vatandaşlık uygulamalarını sınıflandırabilme"** öğrenme çıktısı üç adımdan oluşuyor:[1]

| Adım | Öğrencinin yaptığı |
|---|---|
| a | Dijital kimlik kavramını belirler |
| b | Dijital ayak izinin etkilerini bilişim teknolojilerinin kullanım alanlarıyla ilişkilendirir |
| c | Dijital vatandaşlık uygulamalarını kullanım alanlarına göre gruplandırır |

Bu çıktı, yılın en kapsamlı teması olan "Bilişim Teknolojilerinin Hayatımızdaki Yeri"nde yer alıyor. Temanın ve yılın tamamı için [BTY 5. sınıf konuları](https://bote.web.tr/blog/bty-5-sinif-konulari).

## Dijital kimlik nedir?

Program dijital kimliği somut bir örnekle tanımlıyor: öğrencilerin **sosyal medya hesapları, oyun hesapları ve diğer çevrim içi platformlardaki varlıkları** onların dijital kimlikleridir. Sınıfta öğretmenin hazırladığı "dijital kimlik kartım" etkinliğinde öğrenciler kullanıcı adı, profil bilgileri ve gizlilik ayarları gibi bileşenleri ilişkilendirerek kendi dijital kimliklerini oluşturuyor.[1]

Dijital kimliğin bileşenleri:

- **Kullanıcı adı ve profil fotoğrafı:** Başkalarının bizi tanıdığı ilk bilgiler.
- **Profil bilgileri:** Okul, yaş, şehir gibi bilgiler. Ne kadar azı paylaşılırsa o kadar güvenli.
- **Gizlilik ayarları:** Paylaşımlarımızı kimin görebileceğini belirler.
- **Paylaşımlar ve etkileşimler:** Zamanla dijital ayak izimizi oluşturur.

## Dijital ayak izi nedir?

Dijital ayak izi, internette yaptığımız her şeyin geride bıraktığı iz: paylaşımlar, yorumlar, beğeniler, aramalar. Program bunu çarpıcı bir etkinlikle anlatıyor: öğretmen etkileşimli tahtada arama motoruna kendi adını ve soyadını yazıyor; sonuçlar üzerinden dijital ortamda paylaşılan bilgilerin **internette nasıl uzun süre kalabildiği ve herkes tarafından görülebildiği** tartışılıyor.[1]

Öğrenciler ardından "dijital ayak izi testi" içeren bir çalışma kâğıdıyla gizliliği koruma yollarını ve dijital izlerin nasıl yönetileceğini çalışıyor, sosyal medyada güvenlik ve gizliliğin ihlali durumunda karşılaşabilecekleri olumsuz sonuçları belirliyor.[1] Dijital ayak izini küçük tutmanın yolları:

- Paylaşmadan önce "Bunu beş yıl sonra da görülse sorun olur mu?" diye düşünmek.
- Okul, ev adresi, telefon gibi bilgileri herkese açık paylaşmamak.
- Başkasının fotoğrafını izni olmadan paylaşmamak.
- Hesapların gizlilik ayarlarını düzenli kontrol etmek.

## Kişisel veri nedir?

Dijital vatandaşlığın önemli bir parçası kişisel verileri korumak. 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kişisel veriyi "kimliği belirli veya belirlenebilir gerçek kişiye ilişkin her türlü bilgi" olarak tanımlıyor.[5] Ad, soyad, okul, adres, telefon, fotoğraf ve konum bu kapsamda. Kanun sağlık, din, biyometrik ve genetik veriler gibi bazı verileri ayrıca **özel nitelikli kişisel veri** sayıyor.[5]

BTY programında öğrenciler 5. sınıfın etik temasında kişisel veriyi genel veriden ayırt eden eşleştirme etkinlikleri yapıyor ve dijital ortamda paylaşılması ve paylaşılmaması gereken bilgileri listeliyor.[1] Ayrıntı için [siber güvenlik ve güçlü şifre](https://bote.web.tr/blog/siber-guvenlik-ve-guclu-sifre).

## Dijital vatandaşlık örnekleri

Programda öğrenciler küçük gruplara ayrılıp dijital vatandaşlık uygulamalarını **eğitim, sosyal medya, sağlık** gibi alanlarda araştırıyor ve kullanım alanlarına göre gruplandırarak poster hazırlıyor.[1] Örnekler:

| Alan | Dijital vatandaşlık davranışı |
|---|---|
| Eğitim | Ödevde kullanılan kaynağı göstermek, çevrim içi derste saygılı iletişim |
| Sosyal medya | İzinsiz fotoğraf paylaşmamak, yanlış bilgiyi yaymadan önce doğrulamak |
| Oyun | Sohbette kişisel bilgi vermemek, zorbalığı bildirmek |
| Sağlık ve kamu hizmetleri | e-Devlet gibi hizmetleri güvenli bağlantıyla, kendi hesabıyla kullanmak |
| Yapay zekâ | Sohbet botlarına kişisel bilgi yazmamak, aldığı bilgiyi sorgulamak |

Program, araştırma sürecinde öğretmen rehberliğinde güvenli içerik filtrelerine sahip yapay zekâ destekli kaynakların sınırlı ve kontrollü kullanılmasını ve öğrencilerin bu kaynaklardan gelen bilginin güvenilirliğini sorgulamasını öngörüyor.[1]

## Sorun olursa nereye başvurulur?

Program, sosyal medyada güvenlik ve gizlilik ihlali yaşayan öğrencilerin başvurabileceği kişi ve kurumları da öğretiyor: **aile bireyleri, öğretmenler, okul rehberlik servisi ve Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK)**.[1][6] BTK'nın Güvenli İnternet Merkezi çocuklar, aileler ve öğretmenler için kaynaklar sunuyor.[7] İnternetteki yasa dışı ve zararlı içerikler İhbar Web üzerinden bildirilebiliyor.[8]

## Değerlendirme

Program bu kazanımın değerlendirilmesinde **Frayer modeli** (kavramın tanımı, özellikleri, örnekleri ve örnek olmayanları) ile posterler için **dereceli puanlama anahtarı**, grup çalışmaları için öz ve akran değerlendirme formları öneriyor.[1] Temaya göre içerikler programın resmî sayfasında da bulunuyor.[9] Dersin genel tanıtımı için [Bilişim Teknolojileri ve Yazılım dersi](https://bote.web.tr/blog/bilisim-teknolojileri-ve-yazilim-dersi).

## Sık Sorulan Sorular

### Dijital vatandaşlık nedir?

Dijital ortamlarda güvenli, etik ve sorumlu davranma, başkalarının haklarına saygı gösterme ve bu ortamlara bilinçli katılma becerisidir. BTY dersinde 5. sınıfta işlenir.

### Dijital ayak izi nedir?

İnternette yaptığımız paylaşım, arama, yorum ve beğenilerin geride bıraktığı izlerdir. Bu izler uzun süre kalabilir ve başkaları tarafından görülebilir.

### Dijital kimlik nedir?

Sosyal medya, oyun ve diğer çevrim içi platformlardaki kullanıcı adımız, profil bilgilerimiz ve gizlilik ayarlarımızdan oluşan çevrim içi varlığımızdır.

### Dijital vatandaşlık örnekleri nelerdir?

Başkasının fotoğrafını izinsiz paylaşmamak, kişisel bilgileri korumak, siber zorbalığı bildirmek, kaynak göstermek, e-Devlet gibi dijital hizmetleri güvenle kullanmak.

### Dijital vatandaşlık hangi sınıfın konusu?

Maarif Modeli BTY programında 5. sınıf, Bilişim Teknolojilerinin Hayatımızdaki Yeri temasında BTY.5.1.3 öğrenme çıktısı olarak yer alır.

### Sorun yaşayan öğrenci nereye başvurur?

Programa göre aile, öğretmen, okul rehberlik servisi ve BTK gibi kurumlara; zararlı içerik İhbar Web üzerinden bildirilebilir.

## Kaynaklar

1. Millî Eğitim Bakanlığı Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı (2025). Bilişim Teknolojileri ve Yazılım Dersi Öğretim Programı (5 ve 6. Sınıflar), Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli 2025. https://mufredat.meb.gov.tr/Dosyalar/202591115327350-bili%C5%9Fim%20d%C3%B6p.pdf (TR, erişim: 2026-10-31)
2. Choi, M. (2016). A concept analysis of digital citizenship for democratic citizenship education in the internet age. Theory & Research in Social Education, 44(4), 565–607. https://doi.org/10.1080/00933104.2016.1210549 (EN, erişim: 2026-10-31)
3. International Society for Technology in Education (ISTE) (2016). ISTE Standards: For Students. https://iste.org/standards/students (EN, erişim: 2026-10-31)
4. Vuorikari, R., Kluzer, S. ve Punie, Y. (2022). DigComp 2.2: The Digital Competence Framework for Citizens. Publications Office of the European Union. https://doi.org/10.2760/115376 (EN, erişim: 2026-10-31)
5. Mevzuat Bilgi Sistemi (2016). 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.6698.pdf (TR, erişim: 2026-10-31)
6. BTK (2026). Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu. https://www.btk.gov.tr (TR, erişim: 2026-10-31)
7. Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (2026). Güvenli İnternet Merkezi. https://www.guvenlinet.org.tr (TR, erişim: 2026-10-31)
8. Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (2026). İhbar Web (Bilgi İhbar Merkezi). https://www.ihbarweb.org.tr (TR, erişim: 2026-10-31)
9. Millî Eğitim Bakanlığı (2026). Bilişim Teknolojileri ve Yazılım Dersi (Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli öğretim programı sayfası). https://tymm.meb.gov.tr/ogretim-programlari/bilisim-teknolojileri-ve-yazilim-dersi/6 (TR, erişim: 2026-10-31)